Szczerbaty u\u015bmiech Ukrainy <\/b><\/p>\n
Ukrai\u0144cy, cho\u0107 wol\u0105 o tym nie m\u00f3wi\u0107, mieli przez pokolenia tak wielki kompleks wobec Polak\u00f3w, \u017ce wci\u0105\u017c jeszcze nie umiej\u0105 si\u0119 przyzna\u0107 do swych win i s\u0142abo\u015bci, wol\u0105 natomiast przypisywa\u0107 Polakom przewinienia pope\u0142nione lub imputowane.<\/b><\/p>\n
\u0141awra w Poczajowie na Wo\u0142yniu – ukrai\u0144ska Jasna G\u00f3ra. \u017begnaj\u0105cy si\u0119 prawos\u0142awnym zamachem wierni pochylaj\u0105 si\u0119, by poca\u0142owa\u0107 szklan\u0105 tafl\u0119 nad szcz\u0105tkami ihumena Joba (Hioba), a brodaty mnich kolejno nasadza im na g\u0142owy haftowan\u0105 czap\u0119 ihumena i b\u0142ogos\u0142awi. Pytam po rosyjsku, czy katolik i Polak mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c z\u0142o\u017cy\u0107 ho\u0142d b\u0142ogos\u0142awionemu, kt\u00f3ry przez ponad 50 lat rz\u0105dzi\u0142 monastyrem i do\u017cy\u0142 setki. Mnich wzrusza ramionami. Owszem, m\u00f3wi, lecz „\u017ca\u0142ko”, \u017cem si\u0119 dotychczas na prawdziw\u0105 wiar\u0119 nie nawr\u00f3ci\u0142. Po czym demonstracyjnie odwraca si\u0119, odmawiaj\u0105c mi b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa. Monastyr w Poczajowie podlega moskiewskiemu patriarchatowi Cerkwi prawos\u0142awnej na Ukrainie. Nieprzejednan\u0105 wrogo\u015b\u0107 tego patriarchatu wobec Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego, a wi\u0119c i \u017cywio\u0142u polskiego na Ukrainie, potwierdza katolicki biskup \u0141ucka Marcjan Trofimiuk, oprowadzaj\u0105cy nas po odbudowanej po sowieckim wandalizmie katedrze \u0142uckiej.<\/p>\n
By\u0142a to jedyna niezawiniona demonstracja wrogo\u015bci, jakiej do\u015bwiadczy\u0142em w czasie wyprawy (3000 km) z Ogrodem Sztuk i Nauk z Podkowy Le\u015bnej, w czasie kt\u00f3rej odwiedzili\u015bmy \u0141uck i Krzemieniec, Olesko i Podhorce, Zbara\u017c i Wi\u015bniowiec, Ostr\u00f3g i Mi\u0119dzyrzecz Ostrogski, Mi\u0119dzyb\u00f3rz i Berdycz\u00f3w, Wierzchowni\u0119 (Balzac z Ha\u0144sk\u0105) i Zofi\u00f3wk\u0119 (Szcz\u0119sny Potocki i „pi\u0119kna Bitynka”), Huma\u0144 i Tulczyn, Woronowic\u0119 i Bar (wzi\u0119li\u015bmy go dwukrotnie!), Kamieniec Podolski i Zaleszczyki, Okopy \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy, Ska\u0142\u0119 Podolsk\u0105 i Chocim, Niemir\u00f3w i \u015aniaty\u0144, Czerniowce, Ko\u0142omyj\u0119, Worocht\u0119 i Jaremcze, wreszcie Nadw\u00f3rn\u0105, Brze\u017cany, Stanis\u0142aw\u00f3w (Iwanofrankiwsk), Rohaty\u0144, Lw\u00f3w i \u017b\u00f3\u0142kiew. Tropili\u015bmy resztki polskiej kultury kresowej, zmia\u017cd\u017conej w znanych nam okoliczno\u015bciach. 4 wrze\u015bnia ma zosta\u0107 otwarty, po wieloletnich pracach konserwatorskich finansowanych przez stron\u0119 polsk\u0105, dom-muzeum rodziny S\u0142owackich w Krzemie\u0144cu. Mo\u017ce uda si\u0119 wi\u0119c zachowa\u0107 cho\u0107 szcz\u0105tki wysokiej kultury, od pokole\u0144 niszczonej, zw\u0142aszcza przez sowieck\u0105 w\u0142adz\u0119, jako prze\u017cytek „polskiej okupacji”? Jednak nie w zachowaniu owych resztek polskiej kultury widz\u0119 pozytywn\u0105 zmian\u0119 w stosunkach polsko-ukrai\u0144skich na poziomie podstawowym, maj\u0105cym niewiele wsp\u00f3lnego z okresow\u0105 wymian\u0105 duser\u00f3w mi\u0119dzy prezydentami Kwa\u015bniewskim i Kuczm\u0105.<\/p>\n
D\u017awi\u0119k i \u015bwiat\u0142o Kres\u00f3w<\/b><\/p>\n
<\/b>Nie pisz\u0119 poczt\u00f3wki z podr\u00f3\u017cy, par\u0119 s\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119c\u0119 jednak sentymentalnym wra\u017ceniom: oto kruki podfruwaj\u0105ce w ciep\u0142ym wietrze nad ruinami zamku kr\u00f3lowej Bony nad Krzemie\u0144cem; oto berdyczowscy Polacy – po polsku nie m\u00f3wi\u0105 od pokole\u0144, lecz w niedziel\u0119 chodz\u0105 do ko\u015bcio\u0142a i st\u0105d wiedz\u0105, kim s\u0105; oto straszliwie zdewastowane przez bolszewik\u00f3w, Niemc\u00f3w i samych Ukrai\u0144c\u00f3w magnackie rezydencje na Wo\u0142yniu i Podolu; i „Lenin wiecznie \u017cywy” na placach miasteczek; i widoki z mur\u00f3w Kamie\u0144ca Podolskiego, Chocimia – ten ju\u017c po „tureckiej” stronie, i z wysokich Okop\u00f3w \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy nad p\u0119tl\u0105 Zbrucza; i dzieci prosz\u0105ce o cukierki po polsku, jako \u017ce jedynie Polacy tam przyje\u017cd\u017caj\u0105; wreszcie \u00f3w emeryt na mo\u015bcie zaleszczyckim, dla Polak\u00f3w rozja\u015bniony szczerbatym u\u015bmiechem, na pytanie, jak si\u0119 \u017cyje, odpowiadaj\u0105cy: „Tja\u017cko”, cho\u0107 emerytur\u0119 mam dobr\u0105, ca\u0142e 158 hrywien (130 z\u0142otych) miesi\u0119cznie, ale tylko dlatego tak du\u017co, bo trak w pracy d\u0142o\u0144 mi ur\u017cn\u0105\u0142 (pokazuje kikut), wi\u0119c dostaj\u0119 dodatek inwalidzki, st\u0105d taka emerytura. Bieda straszna!<\/p>\n
I jeszcze unikat na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105: piec do podgrzewania smo\u0142y obl\u0119\u017cniczej wewn\u0105trz pot\u0119\u017cnych mur\u00f3w Mi\u0119dzyrzecza Ostrogskiego, jako \u017ce Tatar (a pewnie i Kozak, cho\u0107 tego nie m\u00f3wimy, nie chc\u0105c rani\u0107 sentyment\u00f3w gospodarzy) specjalnie lubi\u0142 by\u0107 polewany wrz\u0105c\u0105 smo\u0142\u0105, gdy drapa\u0142 si\u0119 na mury polskiej fortecy.<\/p>\n
I jeszcze Zofi\u00f3wka pod Humaniem, zbudowana dla najpi\u0119kniejszej kurtyzany Europy przez zdradzanego przez ni\u0105 m\u0119\u017ca, targowickiego arcyzdrajc\u0119 Stanis\u0142awa Szcz\u0119snego Potockiego; i tego\u017c Potockiego wzorowany na Wersalu Tulczyn, z pomnikiem konnym feldmarsza\u0142ka Suworowa, za plecami kt\u00f3rego w 1805 roku na katafalku le\u017ca\u0142 \u00f3w zdrajca w gali orderowej general-en-chefa carskiej armii, w nocy za\u015b rabusie odarli trupa z kosztowno\u015bci i rzucili nagie truch\u0142o pod mur kaplicy (pisa\u0142 Jerzy \u0141ojek: „Przest\u0119pcy dokonali aktu, kt\u00f3ry winien nale\u017ce\u0107 do kompetencji kata w Warszawie”). Zofi\u00f3wce w XIX w. wieku przemianowanej na Carycyn Sad, przez bolszewik\u00f3w za\u015b na Park imieni Tretjego Internacjona\u0142a, obecnie przywr\u00f3cono star\u0105 nazw\u0119. Opowiadaj\u0105c t\u0119 histori\u0119, pi\u0119kna przewodniczka Galina Wladymirowna („kole\u017canki twierdz\u0105, \u017ce wygl\u0105dam na Polk\u0119”) parska \u015bmiechem o u\u0142amek sekundy przed Polakami, potwierdzaj\u0105c pocieszaj\u0105cy fakt, \u017ce nadajemy i odbieramy na tych samych falach, mimo i\u017c Galina jest p\u00f3\u0142 Rosjank\u0105, p\u00f3\u0142 Ukraink\u0105.<\/p>\n
O tych falach chcia\u0142bym m\u00f3wi\u0107, poniewa\u017c w skali historycznej wa\u017cniejsze b\u0119dzie dla przysz\u0142ych stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich, jak nasze narody oceniaj\u0105 si\u0119 wzajemnie, ni\u017c to, co prezydenci m\u00f3wi\u0105 przy kawie i koniaku.<\/p>\n
Stereotyp i rzeczywisto\u015b\u0107<\/b><\/p>\n
<\/b>Przez wiele lat dr\u0105\u017cy\u0142em spraw\u0119 stereotyp\u00f3w – wizerunku Polaka w oczach Ukrai\u0144ca i odwrotnie. Przed wojn\u0105 wiadomo, robione by\u0142y badania: w umys\u0142ach bardzo wielu Polak\u00f3w Ukrainiec jawi\u0142 si\u0119 jako „krwawy rezun”, w umys\u0142ach Ukrai\u0144c\u00f3w Polak jako „fa\u0142szywy pan”. Wizerunkowi Ukrai\u0144ca nie pomog\u0142y masowe mordy na Polakach na Wo\u0142yniu i w Galicji, wizerunek Polaka pogorszy\u0142a akcja „Wis\u0142a”.<\/p>\n
Jak wi\u0119c jest teraz? W ubieg\u0142ej dekadzie pyta\u0142em o to profesora Romana Szporluka, dyrektora Instytutu Ukrainistyki w Uniwersytecie Harvarda, lecz z irytacj\u0105 odpowiada\u0142, \u017ce b\u0119dzie to wiadome, gdy zostan\u0105 przeprowadzone nowe naukowe badania w obu spo\u0142ecze\u0144stwach. Postanowi\u0142em wi\u0119c przeprowadzi\u0107 moje w\u0142asne, ca\u0142kiem nienaukowe (pr\u00f3bka respondent\u00f3w zbyt ma\u0142a), lecz skuteczne badanie.<\/p>\n
Wyniki kilkunastu rozm\u00f3w by\u0142y zaskakuj\u0105ce. Poza lwowskim g\u0142\u00f3wnie \u015brodowiskiem spadkobierc\u00f3w tradycji UPA Polacy nie s\u0105 ju\u017c „aroganckimi okupantami” ani „fa\u0142szywymi panami”, wynosz\u0105cymi si\u0119 ponad bra\u0107 ukrai\u0144sk\u0105. Znani s\u0105 natomiast jako pracodawcy dla dziesi\u0105tk\u00f3w tysi\u0119cy Ukrai\u0144c\u00f3w je\u017cd\u017c\u0105cych do Polski na saksy. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c zamo\u017cnymi turystami, zostawiaj\u0105cymi pieni\u0105dze w ukrai\u0144skich hotelikach i restauracjach. Charakterystyczny przyk\u0142ad: pokoj\u00f3wka, zarabiaj\u0105ca w krzemienieckim hoteliku 200 – 300 hrywien miesi\u0119cznie, z rozmarzeniem opowiada\u0142a mi o planach ponownego wyjazdu w roli gosposi do Polski, gdzie w ubieg\u0142ym roku p\u0142acono jej zawrotn\u0105 sum\u0119 600 z\u0142otych miesi\u0119cznie (tyle w Krzemie\u0144cu otrzymuje kierownik oddzia\u0142u banku). Podobne historie, nawarstwiaj\u0105ce si\u0119 z roku na rok i z rodziny na rodzin\u0119, stanowi\u0105 prze\u0142om w postrzeganiu Polak\u00f3w.<\/p>\n
Jestem pewien, \u017ce przyst\u0105pienie Polski do UE, przypiecz\u0119towuj\u0105ce w oczach najwi\u0119kszych nawet niedowiark\u00f3w polsk\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do zamo\u017cnej cywilizacji Zachodu, jest najlepsz\u0105 r\u0119kojmi\u0105 dalszej poprawy naszego wizerunku w oczach Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n
Zaryzykowa\u0142bym twierdzenie, cho\u0107 pr\u00f3bka badawcza by\u0142a sk\u0105pa, \u017ce w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w Polacy s\u0105 obecnie postrzegani tak, jak w latach osiemdziesi\u0105tych Niemcy zacz\u0119li by\u0107 postrzegani przez Polak\u00f3w: jako zamo\u017cni i raczej przyja\u017ani obywatele dobrze urz\u0105dzonego pa\u0144stwa. W\u00f3wczas by\u0142 to prze\u0142om, kt\u00f3rego ukoronowaniem by\u0142 u\u015bcisk Tadeusza Mazowieckiego z Helmutem Kohlem w Krzy\u017cowej. Na polsko-ukrai\u0144ski odpowiednik Krzy\u017cowej przyjdzie poczeka\u0107. Spr\u00f3buj\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107, dlaczego.<\/p>\n
S\u0142abo\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w<\/b><\/p>\n
<\/b>Jesieni\u0105 1988 roku przeprowadzi\u0142em dla paryskich „Zeszyt\u00f3w Historycznych” r\u00f3wnoleg\u0142e wywiady z trzema historykami w Stanach Zjednoczonych: Piotrem Wandyczem, Romanem Szporlukiem i Frankiem Sysynem. Chodzi\u0142o mi o przemiany w stereotypach polsko-ukrai\u0144skich. Ostatni z tej tr\u00f3jki, poprzednik Szporluka na stanowisku dyrektora Instytutu Ukrainistyki w Uniwersytecie Harvarda, by\u0142 gor\u0105cym i nieust\u0119pliwym obro\u0144c\u0105 interes\u00f3w ukrai\u0144skich w ich historycznym konflikcie z interesami polskimi. I ot\u00f3\u017c ten bojowy rzecznik interes\u00f3w Ukrainy (m\u00f3wi\u0142 mi Sysyn, \u017ce jego babka do ko\u0144ca \u017cycia nienawidzi\u0142a Francuz\u00f3w za pomoc, jakiej Francja udzieli\u0142a Polakom w odsieczy Lwowa) powiedzia\u0142 pod koniec naszej rozmowy: – Ukrai\u0144cy s\u0105 na nieco wcze\u015bniejszym etapie odbudowy swej \u015bwiadomo\u015bci historycznej. Wci\u0105\u017c jeszcze walcz\u0105 o zachowanie pami\u0119ci, z konieczno\u015bci gloryfikuj\u0105c ka\u017cdy zachowany jej szczeg\u00f3\u0142. Polacy s\u0105 silniejsi: s\u0105 ju\u017c w stanie kwestionowa\u0107 niekt\u00f3re ze swych w\u0105tpliwych zwyci\u0119stw dziejowych. (…) Niech\u017ce Polacy, jako strona silniejsza, wyka\u017c\u0105 wi\u0119cej wyrozumia\u0142o\u015bci, cierpliwo\u015bci i dobrej woli dla bardzo ju\u017c um\u0119czonego narodu ukrai\u0144skiego. Obustronne korzy\u015bci z takiego podej\u015bcia do sprawy polsko-ukrai\u0144skiej mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 rewelacyjne, i to ju\u017c w najbli\u017cszym pokoleniu.<\/p>\n
Ukrai\u0144cy, cho\u0107 wol\u0105 o tym nie m\u00f3wi\u0107, mieli przez pokolenia tak wielki kompleks wobec Polak\u00f3w, \u017ce wci\u0105\u017c jeszcze nie umiej\u0105 si\u0119 przyzna\u0107 do swych win i s\u0142abo\u015bci, wol\u0105 natomiast przypisywa\u0107 Polakom przewinienia pope\u0142nione lub imputowane. Ich brak pewno\u015bci siebie przybiera formy komiczne. Gdziekolwiek wielowiekowa polska obecno\u015b\u0107 wyry\u0142a swe pi\u0119tno, musz\u0105 na wierzchu przybi\u0107 ukrai\u0144ski stempel. Na szczycie wzg\u00f3rza lwowskiego Wysokiego Zamku postawili tablic\u0119 z wieloj\u0119zycznym napisem informuj\u0105cym, \u017ce pierwotny zamek wzniesiony zosta\u0142 przez ksi\u0105\u017c\u0105t ruskich (prawda!), \u017ce w 1648 roku podczas wyzwole\u0144czej wojny zdoby\u0142 go pu\u0142kownik Krzywonos (prawda!) i \u017ce od roku 1991 miejsce to jest pod opiek\u0105 narodu i rz\u0105du niepodleg\u0142ej Ukrainy (te\u017c prawda!). Wszystko to za\u015b, wyrwane z kontekstu, jest historycznym \u0142garstwem. Kog\u00f3\u017c to Krzywonos musia\u0142 pokona\u0107, aby Wysoki Zamek zdoby\u0107? Jakie to mianowicie wojsko sta\u0142o w Wysokim Zamku przez sze\u015b\u0107set bez ma\u0142a lat?<\/p>\n
W hallu lwowskiej politechniki zachowa\u0142a si\u0119 przedwojenna tablica upami\u0119tniaj\u0105ca za\u0142o\u017cyciela i pierwszego rektora szko\u0142y, profesora Juliana Zachariewicza. Aby zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 \u00f3w polski akcent, ukrai\u0144skie w\u0142adze wmurowa\u0142y w przeciwleg\u0142\u0105 \u015bcian\u0119 dwie tablice upami\u0119tniaj\u0105ce dow\u00f3dc\u00f3w UPA Stepana Bander\u0119 i Romana Szuchewycza, kt\u00f3rych kariery jako \u017cywo posz\u0142y w odmiennym od naukowego kierunku. W \u017b\u00f3\u0142kwi, sw\u0105 wspania\u0142\u0105 histori\u0119 zawdzi\u0119czaj\u0105cej dw\u00f3m polskim rodom – \u017b\u00f3\u0142kiewskim i Sobieskim, miejscowa rada umie\u015bci\u0142a w murze zdewastowanego zamku popiersie… Bohdana Chmielnickiego. A maj\u0105 wszak Ukrai\u0144cy swe w\u0142asne cuda, kt\u00f3re mogliby uczciwie zachwala\u0107. Na przyk\u0142ad szesnastowieczn\u0105 drewnian\u0105 cerkiew w Rohatyniu, z cudownym z\u0142otym ikonostasem z XVII wieku, z tajemnym wyj\u015bciem z tunelu wiod\u0105cego wprost z rynku miasta, spod pomnika Nastii Lisow\u015bkiej, jedynej bodaj Ukrainki, kt\u00f3ra pod imieniem Roxolany wywar\u0142a w XVI wieku spory wp\u0142yw na losy Europy.<\/p>\n
Musimy by\u0107 cierpliwi<\/b><\/p>\n
<\/b>Proces umy\u015blnego niszczenia pami\u0105tek polskiej kultury szlacheckiej na Ukrainie zosta\u0142 ju\u017c powstrzymany. Niekt\u00f3re obiekty niszczej\u0105 jeszcze przez niedbalstwo, wi\u0119kszo\u015b\u0107 przez brak \u015brodk\u00f3w. Post\u0119p jest nies\u0142ychanie powolny, widoczny g\u0142\u00f3wnie tam, gdzie w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 polskie instytucje i polscy specjali\u015bci, jak cho\u0107by na Cmentarzu Orl\u0105t lub w domu S\u0142owackich w Krzemie\u0144cu. Natomiast w stosunkach mi\u0119dzy lud\u017ami post\u0119p jest szybki, g\u0142\u00f3wnie z racji du\u017cego ruchu turystyczno-zarobkowego mi\u0119dzy naszymi krajami. Polacy, kt\u00f3rym dalsza poprawa le\u017cy na sercu, dobrze zrobi\u0105, je\u015bli b\u0119d\u0105 hamowa\u0107 naturalne u nas zap\u0119dy w kierunku nazywania niekt\u00f3rych spraw po imieniu, polskim imieniu.<\/p>\n
Polszczyzna jest powszechnie rozumiana w zachodniej Ukrainie, jednak go\u015b\u0107 z Polski winien uczyni\u0107 cho\u0107 symboliczny wysi\u0142ek w celu porozumienia si\u0119 po ukrai\u0144sku, w przeciwnym razie mo\u017ce napotka\u0107 wrogo\u015b\u0107 z gatunku zawinionych. Oto ilustracja z \u017b\u00f3\u0142kwi: po zwiedzeniu rodzinnej krypty hetmana \u017b\u00f3\u0142kiewskiego pod katolick\u0105 bazylik\u0105 (co naprawd\u0119 mie\u015bci owa krypta po rabunkach dokonanych przez hieny cmentarne, dowiedzia\u0142em si\u0119 od polskiego kierownika rob\u00f3t konserwatorskich i by\u0142o to zbyt wstrz\u0105saj\u0105ce, aby powtarza\u0107 ca\u0142ej grupie) skierowa\u0142em si\u0119 do kawiarenki pod arkadami na rynku. Na progu przykucn\u0119\u0142o trzech m\u0142odych Ukrai\u0144c\u00f3w, jeden z nich w stroju kelnera. Powita\u0142em ich po polsku – dzie\u0144 dobry, czy mo\u017cna zam\u00f3wi\u0107 kaw\u0119 – i wszed\u0142em do \u015brodka. Za plecami us\u0142ysza\u0142em ukrai\u0144skie szyderstwo: Patrzcie go, my\u015bli, \u017ce jest u siebie w domu, i jeszcze „dzie\u0144 dobry” wo\u0142a! Po czym dosta\u0142em jednak dobre espresso oraz pozwolono mi skorzysta\u0107 z czystej toalety, co wci\u0105\u017c jeszcze stanowi rzadko\u015b\u0107 na Ukrainie.<\/p>\n
W drodze powrotnej przemy\u015bla\u0142em ten incydent i oto wnioski: jakiej reakcji m\u00f3g\u0142by spodziewa\u0107 si\u0119 Niemiec odwiedzaj\u0105cy G\u0142og\u00f3w lub S\u0142upsk, gdyby od progu wo\u0142a\u0142 do polskich kelner\u00f3w: „Guten Tag, ein Kaffee bitte”? Reakcja mog\u0142aby by\u0107 r\u00f3\u017cna, lecz te\u017c my nie jeste\u015bmy wnukami Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rym dwukrotnie w pierwszej po\u0142owie ubieg\u0142ego stulecia nie uda\u0142o si\u0119 wyr\u0105ba\u0107 sobie niepodleg\u0142o\u015bci, a za ka\u017cdym razem w Polakach dojrzeli, s\u0142usznie lub nie, g\u0142\u00f3wn\u0105 przeszkod\u0119 w swym d\u0105\u017ceniu. W miar\u0119 umacniania si\u0119 pewno\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w co do warto\u015bci ich kultury oraz trwa\u0142o\u015bci niepodleg\u0142ego bytu wrogie reakcje b\u0119d\u0105 zanika\u0107, podobnie jak zanik\u0142y ju\u017c b\u0105d\u017a zanikaj\u0105 wrogie reakcje Polak\u00f3w wobec Niemc\u00f3w.<\/p>\n
To by\u0142a wielka tragedia<\/b><\/p>\n
<\/b>Spraw\u0105, kt\u00f3rej wyja\u015bnienia moje pokolenie chyba ju\u017c nie doczeka, jest sprawa mordowania Polak\u00f3w przez Ukrai\u0144sk\u0105 Powsta\u0144cz\u0105 Armi\u0119 oraz nier\u00f3wnowa\u017cno\u015bci mi\u0119dzy polsk\u0105 tragedi\u0105 Wo\u0142ynia i Galicji a ukrai\u0144skim dramatem akcji „Wis\u0142a”. Zachodni Ukrai\u0144cy (w Kijowie, Odessie i Charkowie w og\u00f3le na ten temat niewiele wiedz\u0105) wytworzyli sobie mechanizm obronny: zepchn\u0119li ukrai\u0144sk\u0105 win\u0119 w g\u0142\u0119bokie pok\u0142ady \u015bwiadomo\u015bci. S\u0105 ju\u017c wprawdzie ukrai\u0144scy historycy m\u0142odego pokolenia, kt\u00f3rzy mogliby podj\u0105\u0107 trud uczciwych poszukiwa\u0144 i debaty z polskimi kolegami, lecz nie maj\u0105 jeszcze oparcia w spo\u0142ecze\u0144stwie. W zachodniej Ukrainie UPA jest jak u nas Armia Krajowa! M\u00f3wi\u0105c brutalnie, przyjdzie nam poczeka\u0107, a\u017c wymr\u0105 wnuki entuzjast\u00f3w Doncowa, ukrai\u0144skiego ideologa czystek etnicznych, wnuki Szuchewycza i Bandery. A ile\u017c nas jeszcze smutnych odkry\u0107 czeka!<\/p>\n
Z huculskim przewodnikiem Jaros\u0142awem zatrzymali\u015bmy si\u0119 przed XVII-wieczn\u0105 drewnian\u0105 cerkiewk\u0105 w Worochcie. Obchodz\u0105c j\u0105 wok\u00f3\u0142, zauwa\u017cyli\u015bmy skromny krzy\u017c pod p\u0142otem. Jaros\u0142aw pr\u00f3bowa\u0142 nam wyja\u015bni\u0107, kto tam le\u017cy, ale s\u0142owa nie przechodzi\u0142y mu przez gard\u0142o. – To by\u0142a wielka tragedia – powtarza\u0142 – wielka tragedia. Przeszed\u0142em wi\u0119c przez g\u0142\u0119bok\u0105, mokr\u0105 po deszczu traw\u0119, aby przeczyta\u0107 zagadkowy napis wyryty na stalowej tabliczce: „W tej zbiorowej mogile spoczywaj\u0105 72 osoby, w\u015br\u00f3d nich rodziny Wydr\u00f3w i Ptyczyn\u00f3w. Zgin\u0119li w sylwestra 1944\/45. Cze\u015b\u0107 ich pami\u0119ci. Rodze\u0144stwo Janek, Hela, Staszek”. Naciskany, Jaros\u0142aw wyja\u015bni\u0142, cho\u0107 niech\u0119tnie: owego sylwestra zesz\u0142a z g\u00f3r grupa bojowc\u00f3w UPA i w ci\u0105gu paru godzin wymordowa\u0142a wszystkich ocala\u0142ych po wojnie Polak\u00f3w. Worochta sta\u0142a si\u0119 etnicznie czysta.<\/p>\n
Siedzieli\u015bmy na przyzbie cerkiewki i patrzyli\u015bmy na przecieraj\u0105cy si\u0119 po deszczu \u0142a\u0144cuch Czarnohory. 72 Polak\u00f3w i Polek w bezimiennym grobie patrzy tak od sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat, czekaj\u0105c na godniejsze upami\u0119tnienie swej tragedii. Jestem pewien, \u017ce ich czas nadejdzie. Proces polsko-ukrai\u0144skiego pojednania i przebaczenia jest przera\u017caj\u0105co d\u0142ugi i zawik\u0142any. Je\u015bli jednak powsta\u0144cy warszawscy doczekali si\u0119 pe\u0142nego uznania dopiero po sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu latach, przyjdzie te\u017c kolej na ofiary polskiej tragedii na Wschodzie. B\u0105d\u017amy optymistami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Szczerbaty u\u015bmiech Ukrainy Ukrai\u0144cy, cho\u0107 wol\u0105 o tym nie m\u00f3wi\u0107, mieli przez pokolenia tak wielki kompleks wobec Polak\u00f3w, \u017ce wci\u0105\u017c jeszcze nie umiej\u0105 si\u0119 przyzna\u0107 do swych win i s\u0142abo\u015bci, wol\u0105 natomiast przypisywa\u0107 Polakom przewinienia pope\u0142nione lub imputowane. \u0141awra w Poczajowie na Wo\u0142yniu – ukrai\u0144ska Jasna G\u00f3ra. \u017begnaj\u0105cy si\u0119 prawos\u0142awnym zamachem wierni pochylaj\u0105 si\u0119, by […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/120"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=120"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/120\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/120\/revisions\/122"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=120"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=120"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=120"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}