{"id":470,"date":"2016-08-17T09:03:07","date_gmt":"2016-08-17T07:03:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/?p=470"},"modified":"2016-08-17T09:03:07","modified_gmt":"2016-08-17T07:03:07","slug":"niewolnicy-zyja-dluzej","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/?p=470","title":{"rendered":"Niewolnicy \u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej"},"content":{"rendered":"
\n

Niewolnicy \u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej<\/b><\/p>\n

Jerzy Jastrz\u0119bowski<\/b><\/p>\n

Dw\u00f3ch \u017culik\u00f3w podesz\u0142o ju\u017c pierwszego ranka, gdy wyszed\u0142em z moskiewskiego hotelu. „Prodajetie szto-nibud\u2019, d\u017cins u was jest\u2019? „. Czy mam cokolwiek na sprzeda\u017c, a zw\u0142aszcza d\u017cinsy? Obaj handlarze mieli szaroziemiste twarze, obaj palili \u015bmierdz\u0105ce kazbeki z tekturowymi ustnikami. Szare by\u0142o niebo nad Moskw\u0105 owego maja 1973 r. , szare twarze przechodni\u00f3w, szare i \u015bmierdz\u0105ce wn\u0119trze hotelu „Sputnik”, zarezerwowanego dla tanich wycieczek z „demolud\u00f3w”.<\/p>\n

Ka\u017cdy cz\u0142onek grupy m\u0142odych pracownik\u00f3w naukowych Uniwersytetu Warszawskiego mia\u0142 co\u015b na sprzeda\u017c. Mia\u0142em i ja: komplet tandetnych polskich d\u017cins\u00f3w marki „Odra”, kupionych za osiemset z\u0142otych (\u00f3wczesna r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 siedmiu dolar\u00f3w! ) w Galluxie na warszawskim MDM-ie.<\/p>\n

Ziemiste twarze rozja\u015bni\u0142y si\u0119 w u\u015bmiechu. Nie chcieli wej\u015b\u0107 do hotelu. Grubiutka Apraksja w recepcji wy\u0142apywa\u0142a tubylc\u00f3w, za\u015b na ka\u017cdym pi\u0119trze dy\u017curowa\u0142a „gornicznaja”, kt\u00f3rej obowi\u0105zkiem by\u0142o serwowa\u0107 czaj i donosi\u0107 na milicj\u0119 o ka\u017cdej wizycie: kto do kogo i po co.<\/p>\n

Gdy wr\u00f3ci\u0142em z kompletem d\u017cins\u00f3w w torbie, \u017cule krytycznie ocenili zawarto\u015b\u0107, lecz po kr\u00f3tkim targu zgodzili si\u0119 na wymian\u0119 — d\u017cinsy za dwie puszki czarnego kawioru. Wtem jeden z nich porwa\u0142 torb\u0119 z pomrukiem „Psy idut! ” („Psy” w odr\u00f3\u017cnieniu od \u0142agodnego s\u0142owa „sobaki”, to od czas\u00f3w carskich wyj\u0105tkowo obra\u017aliwe okre\u015blenie tajniak\u00f3w) . Istotnie, od szarej wo\u0142gi, parkuj\u0105cej od rana po przeciwnej stronie ulicy, oderwali si\u0119 w naszym kierunku dwaj m\u0119\u017cczy\u017ani w sk\u00f3rzanych kurtkach. Obaj mieli ziemiste twarze, obaj ruszyli biegiem za uciekaj\u0105cymi \u017culikami.<\/p>\n

Zrozumia\u0142em, \u017ce zosta\u0142em zrobiony w konia. Ani kawioru, ani d\u017cins\u00f3w. Myli\u0142em si\u0119. Tego\u017c wieczoru, przy wej\u015bciu do hotelu, u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 do mnie ziemista twarz ze z\u0142otym z\u0119bem na przedzie: „Ja wam ikru prinios”. Przyni\u00f3s\u0142 mi kawior. Oczom nie wierzy\u0142em: dwie p\u0142askie blaszane puszki wielko\u015bci dysku olimpijskiego, ka\u017cda oklejona gumow\u0105 ta\u015bm\u0105, maj\u0105c\u0105 gwarantowa\u0107 hermetyczno\u015b\u0107. A mo\u017ce jeszcze jakie\u015b d\u017cinsy, pyta\u0142a ziemista twarz.<\/p>\n

Obejrza\u0142em si\u0119 przez rami\u0119: szara wo\u0142ga sta\u0142a w tym samym co poprzednio miejscu, zza przedniej szyby patrzy\u0142y na nas dwie szarokamienne twarze. Musia\u0142a to by\u0107 inna zmiana, bo m\u00f3j \u017culik nie wykazywa\u0142 zdenerwowania.<\/p>\n

Po powrocie do Warszawy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jednak troch\u0119 mnie oszuka\u0142. Kawior by\u0142 prawdziwy, czarny, lecz prasowany, wart niepor\u00f3wnanie mniej od ziarnistego. Mimo to, w Polsce wart by\u0142 wielokrotnie wi\u0119cej od d\u017cins\u00f3w marki „Odra”. Obie strony skorzysta\u0142y na wymianie towaru, do\u015bwiadcze\u0144, nauki j\u0119zyka. Z wycieczki do Moskwy pozosta\u0142o wspomnienie wspania\u0142o\u015bci Kremla i „Jeziora \u0142ab\u0119dziego” w Pa\u0142acu Zjazd\u00f3w, przyt\u0142oczone mglistym wra\u017ceniem szaro\u015bci, ziemisto\u015bci ludzi i i rzeczy w Imperium Niewolnik\u00f3w.<\/p>\n

Wolni \u017cwawiej umieraj\u0105<\/b><\/p>\n

Opublikowane niedawno dane \u015awiatowej Organizacji Zdrowia (WHO) o \u015bmiertelno\u015bci na \u015bwiecie by\u0142y tak niezwyk\u0142e, \u017ce wywo\u0142a\u0142y fal\u0119 komentarzy w mediach, zwykle koncentruj\u0105cych si\u0119 raczej na przejawach \u017cycia: od agencji Reutera, po „New York Times” i londy\u0144ski tygodnik „Economist”, ten ostatni w dwu kolejnych wydaniach!<\/p>\n

Wed\u0142ug WHO umieralno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn w Rosji w latach 1989–1994 (ostatni rok, za kt\u00f3ry dost\u0119pne s\u0105 oficjalne dane) wzros\u0142a o 45 proc. , za\u015b d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 zmniejszy\u0142a si\u0119 z 65 do mniej ni\u017c 58 lat. W\u015br\u00f3d Rosjanek spadek d\u0142ugo\u015bci \u017cycia by\u0142 mniej drastyczny cho\u0107 wyra\u017any — z 74 do 71 lat. W obecnej Rosji noworodek p\u0142ci m\u0119skiej ma wi\u0119c szanse prze\u017cy\u0107 nieca\u0142e 58 lat. Jest to poziom Kenii. Przeci\u0119tna d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 w Unii Europejskiej wynosi 74 lata dla m\u0119\u017cczyzn i 80 lat dla kobiet, za\u015b w Japonii, Kanadzie i Szwecji jest jeszcze wi\u0119ksza. Niby nic w tym nowego — ju\u017c od dawna gazety pisz\u0105 o narastaj\u0105cej katastrofie demograficznej. Rosjanie wymieraj\u0105. Co miesi\u0105c umiera ich obecnie o 20 tys. wi\u0119cej ni\u017c umiera\u0142o za czas\u00f3w komunizmu. Fatalnie wygl\u0105daj\u0105 te\u017c dane o umieralno\u015bci na \u0141otwie, Litwie i Ukrainie. We wszystkich tych krajach ludzie \u017cyli najd\u0142u\u017cej w roku 1986, roku gorbaczowowskiej pieriestrojki i ogranicze\u0144 w produkcji i sprzeda\u017cy alkoholu. We wszystkich tych krajach katastrofalne przyspieszenie umieralno\u015bci datuje si\u0119 od 1991 r. W\u00f3wczas rozpad\u0142 si\u0119 ZSRR.<\/p>\n

Zacz\u0119to domy\u015bla\u0107 si\u0119 przyczyn kryzysu. Lecz nale\u017ca\u0142o przeprowadzi\u0107 dow\u00f3d prawdy. Dla por\u00f3wnania — w Polsce nast\u0105pi\u0142 umiarkowany wzrost umieralno\u015bci w latach 1989–1992, po czym tendencja odmieni\u0142a si\u0119 na korzy\u015b\u0107. W roku 1994 przeci\u0119tna d\u0142ugowieczno\u015b\u0107 Polak\u00f3w i Polek (obliczona wsp\u00f3lnie dla obu p\u0142ci) wynios\u0142a blisko 68 lat.<\/p>\n

Ten sam raport \u015awiatowej Organizacji Zdrowia przynosi tabel\u0119 europejskich kraj\u00f3w o najwi\u0119kszej liczbie samob\u00f3jstw w proporcji do liczby ludno\u015bci. Tradycyjnie W\u0119grzy i Finowie od wielu lat przewodzili w tej tabeli. Nadal przewodz\u0105. Lecz poza nimi w \u015bcis\u0142ej czo\u0142\u00f3wce s\u0105 obecnie \u0141otwa, Litwa, Estonia i Rosja. Polska pozostaje, na szcz\u0119\u015bcie, daleko za t\u0105 stawk\u0105.<\/p>\n

Alkohol, epidemie, zatrucie \u015brodowiska? Wzrost \u015bmiertelno\u015bci w krajach dawnego imperium sta\u0142 si\u0119 tak powszechny i tak gwa\u0142towny, \u017ce wielkie autorytety medyczne g\u0142owi\u0142y si\u0119 nad przyczynami tego zjawiska. Zachodnioeuropejscy specjali\u015bci wskazywali na powszechny alkoholizm w\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn, jako na t\u0142o wzrostu zgon\u00f3w samob\u00f3jczych, wyniku wypadk\u00f3w drogowych, w wyniku zawa\u0142\u00f3w serca i wylew\u00f3w krwi. Na drugim miejscu za\u0142amanie si\u0119 opieki zdrowotnej w latach 1989–1993, nak\u0142ady bud\u017cetowe na s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia w Rosji, liczone w cenach sta\u0142ych, obni\u017cy\u0142y si\u0119 o po\u0142ow\u0119, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do wzrostu zgon\u00f3w na choroby zaka\u017ane, na przyk\u0142ad na b\u0142onic\u0119 (dyfteryt) w 1991 r. i na choler\u0119 dwa lata p\u00f3\u017aniej. Na trzecim miejscu wskazywali na zatrucie \u015brodowiska, kt\u00f3re w niekt\u00f3rych rejonach Rosji, na przyk\u0142ad na Uralu i Ukrainie przybra\u0142o znamiona katastrofy. Lecz specjali\u015bci zgadzali si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105, \u017ce wszystkie te przyczyny w sumie nie t\u0142umaczy\u0142y tak wszechogarniaj\u0105cego i g\u0142\u0119bokiego wzrostu \u015bmiertelno\u015bci w krajach po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Kaliningradem i Kamczatk\u0105. Akademicki sp\u00f3r trwa\u0142by jeszcze d\u0142ugo, gdyby paru ameryka\u0144skich historyk\u00f3w nie odgrzeba\u0142o po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ych kart statystycznych z po\u0142udniowych stan\u00f3w USA z lat 1865–1870.<\/p>\n

Wyzwole\u0144cy umieraj\u0105 naj\u017cwawiej<\/b><\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas, \u017ce krzywa wzrostu umieralno\u015bci w krajach dawnego imperium w sze\u015bcioleciu 1989–1994 jest dok\u0142adnym odwzorowaniem krzywej wzrostu umieralno\u015bci czarnej ludno\u015bci w stanach po\u0142udniowej Konfederacji w sze\u015bcioleciu 1865–1870 po wojnie secesyjnej. C\u00f3\u017c takiego sta\u0142o si\u0119 tam po przegranej wojnie? Zniesiono niewolnictwo.<\/p>\n

Z dnia na dzie\u0144, z miesi\u0105ca na miesi\u0105c, setki tysi\u0119cy rodzin czarnych niewolnik\u00f3w straci\u0142y pewno\u015b\u0107 n\u0119dznego, bo n\u0119dznego, lecz stabilnego bytu. Ojcowie rodzin, jako ludzie wolni, musieli szuka\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania na wolnym rynku pracy. W\u0142a\u015bciciele plantacji byli zrujnowani (tak jak w obecnej Rosji wiele pa\u0144stwowych przedsi\u0119biorstw) , wi\u0119c o prac\u0119 o zarobek by\u0142o nies\u0142ychanie trudno. Najgorsza by\u0142a niepewno\u015b\u0107, co b\u0119dzie jutro, co za miesi\u0105c? Ju\u017c jako wolni ludzie, czarni obywatele — zw\u0142aszcza m\u0119\u017cczy\u017ani, bo kobiety mia\u0142y na g\u0142owie dzieci i wnuki, wiedzia\u0142y, \u017ce musz\u0105 dla nich \u017cy\u0107 — umierali na zawa\u0142y serca, wylewy krwi do m\u00f3zgu i na choroby zaka\u017ane, powalaj\u0105ce os\u0142abione organizmy. Przyczyn\u0105 nie by\u0142 alkohol, bo czarnych wyzwole\u0144c\u00f3w nie by\u0142o na\u0144 sta\u0107, nie by\u0142o obci\u0119cie nak\u0142ad\u00f3w na publiczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia, bo takowej po prostu nie by\u0142o, ani zatrucie \u015brodowiska, bo o \u015brodowisku ani o jego zatruwaniu chemikaliami nikt w\u00f3wczas nie s\u0142ysza\u0142.<\/p>\n

Przyczyn\u0105 by\u0142 stres niewolnika, kt\u00f3remu zmieniono ustalony od pokole\u0144 system warto\u015bci. Nie jest przypadkiem, \u017ce Polsk\u0119 w ostatnich latach ten \u015bmiertelny proces zaledwie musn\u0105\u0142.<\/p>\n

Powr\u00f3t do Moskwy<\/b><\/p>\n

Co sta\u0142o si\u0119 z bohaterami wydarze\u0144 w hotelu „Sputnik” blisko \u0107wier\u0107 wieku temu? Pu\u015b\u0107my wodze fantazji. Piersiasta Apraksja z recepcji oraz anonimowe, szare „gorniczne” pod\u00f3wczas czatuj\u0105ce na pi\u0119trach, wegetuj\u0105 na emeryturkach i z t\u0119sknot\u0105 wspominaj\u0105 z\u0142ote czasy, gdy ka\u017cda, wraz z rodzin\u0105, mia\u0142a dach nad g\u0142ow\u0105, niemal za darmo w jednym pokoju wsp\u00f3lnych kwaterunkowych mieszka\u0144. Wprawdzie kuchnia i \u0142azienka by\u0142y wsp\u00f3lne dla pi\u0119ciu rodzin, wprawdzie tynk odpada\u0142, ale to wszystko by\u0142o dane raz na zawsze i nie trzeba by\u0142o si\u0119 o nic stara\u0107. Dostawa\u0142o si\u0119 te\u017c wczasy. W tegorocznych wyborach prezydenckich Apraksja i jej by\u0142e kole\u017canki g\u0142osowa\u0142y w wi\u0119kszo\u015bci na komunist\u0119 Ziuganowa.<\/p>\n

Z dw\u00f3ch \u017culik\u00f3w pod hotelem, jeden szmuglowa\u0142 przez kilka lat jakuckie diamenty z Republiki Sacha do Antwerpii i niedawno zosta\u0142 zad\u017agany w b\u00f3jce z konkurencyjnym gangiem. Natomiast drugi, ten ze z\u0142otym z\u0119bem na przodzie, wyr\u00f3s\u0142 na ludzi: jest prezesem banku, je\u017adzi pancernym mercedesem pi\u0119\u0107setk\u0105, chroniony jest przez obstaw\u0119 — samoch\u00f3d z dwoma panami o szarokamiennych twarzach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 za\u0142ogi banku, w\u0142\u0105cznie z prezesem i jego obstaw\u0105, g\u0142osowa\u0142a na Jelcyna.<\/p>\n

Pozostaje do ustalenia, czy ta dw\u00f3jka z obstawy, to panowie, kt\u00f3rzy \u0107wier\u0107 wieku temu ruszyli w po\u015bcig, czy te\u017c ci, kt\u00f3rzy si\u0119 tylko przygl\u0105dali.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niewolnicy \u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej Jerzy Jastrz\u0119bowski Dw\u00f3ch \u017culik\u00f3w podesz\u0142o ju\u017c pierwszego ranka, gdy wyszed\u0142em z moskiewskiego hotelu. „Prodajetie szto-nibud\u2019, d\u017cins u was jest\u2019? „. Czy mam cokolwiek na sprzeda\u017c, a zw\u0142aszcza d\u017cinsy? Obaj handlarze mieli szaroziemiste twarze, obaj palili \u015bmierdz\u0105ce kazbeki z tekturowymi ustnikami. Szare by\u0142o niebo nad Moskw\u0105 owego maja 1973 r. , szare twarze […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/470"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=470"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/470\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":471,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/470\/revisions\/471"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=470"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=470"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}