W ASTRONOMICZNEJ SKALI<\/b><\/b><\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142czynnik Kacpra<\/b><\/p>\n
JERZY JASTRZ\u0118BOWSKI<\/p>\n
<\/b>W jednym z kwietniowych numer\u00f3w „Plusa Minusa” (nr 14\/2001) Robert Pucek pisa\u0142 o wychowawczej wycieczce z synem: oderwany od komputera do lasu, 11-letni Kacper ze zdumieniem odkrywa\u0142 przyrod\u0119, za\u015b przed snem wyszed\u0142 na ganek i z zadart\u0105 g\u0142ow\u0105 wpatrzy\u0142 si\u0119 w gwiazdy. Stara\u0142 si\u0119 zliczy\u0107.<\/p>\n
Arabscy astronomowie z Grenady, kt\u00f3rym zawdzi\u0119czamy podstawowe poj\u0119cia i nazwy wielu gwiazd (Aldebaran, Mintaka, Betelgeuze, Rigel, setki innych), naliczyli ich ponad 2500. Wi\u0119cej trudno by\u0142o wypatrzy\u0107 go\u0142ym okiem na p\u00f3\u0142nocnej p\u00f3\u0142kuli przy najczystszym nawet niebie.<\/p>\n
W XVII stuleciu pierwszy teleskop przybli\u017cy\u0142 kilkakrotnie wi\u0119cej gwiazd, za\u015b przez du\u017ce teleskopy sprzed stu lat widoczne ju\u017c by\u0142y setki tysi\u0119cy – wszystkie w obr\u0119bie naszej galaktyki, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017cano za wszech\u015bwiat. W latach dwudziestych Edwin Hubble udowodni\u0142, \u017ce male\u0144kie plamki, widoczne przez najwi\u0119ksze teleskopy, s\u0105 odr\u0119bnymi galaktykami. Droga Mleczna przesta\u0142a by\u0107 wszech\u015bwiatem. Gwiazd na niebie mia\u0142y by\u0107 miliony.<\/p>\n
Od czasu wprowadzenia na orbit\u0119 teleskopu nazwanego imieniem Hubble’a astronomowie twierdz\u0105, \u017ce samych galaktyk jest we wszech\u015bwiecie co najmniej pi\u0119\u0107dziesi\u0105t miliard\u00f3w, \u017ce ka\u017cda z nich ma przeci\u0119tnie od stu do dwustu miliard\u00f3w gwiazd, \u017ce jest przynajmniej jedna sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 10 bilion\u00f3w (tysi\u0119cy miliard\u00f3w) gwiazd, za\u015b wiele innych ma ponad bilion. Gdy dowiaduj\u0119 si\u0119 z podr\u0119cznika astronomii, i\u017c te miliardy miliard\u00f3w to zaledwie pi\u0119\u0107 procent masy poznanego dotychczas wszech\u015bwiata (nie wiadomo jeszcze, z czego sk\u0142ada si\u0119 reszta), poddaj\u0119 si\u0119. O ile zdrowsze podej\u015bcie mia\u0142 Kacper: zadar\u0142 g\u0142ow\u0119, pr\u00f3buj\u0105c zliczy\u0107 to, co widzi. Uczeni do dzi\u015b nie wiedz\u0105, jak zdefiniowa\u0107 poj\u0119cia czasu i przestrzeni bez odniesienia ich do cz\u0142owieka na Ziemi. Z tej sytuacji wybawia nas Kacper. To on jest \u015brodkiem \u015bwiata.<\/p>\n
Floren, pierwsze euro<\/b><\/p>\n
<\/b>Nasi przodkowie przeliczali maj\u0105tek na g\u0142owy (sztuki) byd\u0142a. S\u0142owo „kapita\u0142” pochodzi od \u0142aci\u0144skiego „caput” – g\u0142owa, \u0142eb. Rzymianie gromadz\u0105cy pieni\u0105dze u\u017cywali na ich oznaczenie s\u0142owa „pecunia” – od „pecus” (byd\u0142o).<\/p>\n
Pierwszym nowoczesnym bankierem Europy by\u0142 w XV wieku Kosma (Cosimo) Starszy de\u2019 Medici. Florencja prowadzi\u0142a wieloletnie wojny z Mediolanem, Piz\u0105 i Lukk\u0105, dochody obywateli bywa\u0142y opodatkowane do 180 procent rzeczywistej wysoko\u015bci (co oznacza, i\u017c fiskusowi trzeba by\u0142o… dop\u0142aci\u0107 z oszcz\u0119dno\u015bci). Geniusz starszego Kosmy sprawi\u0142 jednak, i\u017c Florencja sta\u0142a si\u0119 najbogatszym miastem Europy, jej banki rozkwit\u0142y, za\u015b jej waluta (floren = 3,52 g czystego z\u0142ota) sta\u0142a si\u0119 pierwsz\u0105 walut\u0105 euro.<\/p>\n
W XVII wieku o\u015brodek handlu i bogactwa przesun\u0105\u0142 si\u0119 do Niderland\u00f3w, gulden i dukat holenderski sta\u0142y si\u0119 walut\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105. W XVIII wieku rewolucja przemys\u0142owa przesun\u0119\u0142a o\u015brodek wytwarzania bogactwa na przeciwleg\u0142y brzeg kana\u0142u La Manche, do Anglii. Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Napoleona pokonali admira\u0142 Nelson pod Trafalgarem i genera\u0142 Wellesley, ksi\u0105\u017c\u0119 Wellington, pod Waterloo. Przytomni historycy \u015bmiej\u0105 si\u0119 z tego: Francuz\u00f3w pokona\u0142y bankierskie dynastie Coutts\u00f3w, Barings\u00f3w i Rothschild\u00f3w, kt\u00f3re finansowa\u0142y prowadzenie wojny przez Anglik\u00f3w. W drugiej po\u0142owie XIX wieku banki przeskoczy\u0142y Atlantyk. Stany Zjednoczone sta\u0142y si\u0119 \u015bwiatowym o\u015brodkiem wytwarzania bogactwa. I tak ju\u017c pozosta\u0142o.<\/p>\n
W 1850 roku USA mia\u0142y 3 multimilioner\u00f3w, w 1950 roku – cztery tysi\u0105ce, w ubieg\u0142ym roku – powy\u017cej dw\u00f3ch milion\u00f3w. Pod koniec XIX wieku John Pierpont Morgan ze swym prywatnym bankiem spe\u0142nia\u0142 rol\u0119 dzisiejszego banku centralnego (Federal Reserve). Wyratowa\u0142 USA z opresji w czasie krach\u00f3w finansowych lat 1873, 1893 i 1907, por\u0119czaj\u0105c zasobami swego banku za rz\u0105d USA (!). Gdy umiera\u0142 w 1913 roku, jego maj\u0105tek oceniano na ok. 100 milion\u00f3w dolar\u00f3w. Wed\u0142ug dzisiejszego poziomu cen, nale\u017ca\u0142oby t\u0119 liczb\u0119 pomno\u017cy\u0107 dwudziestokrotnie.<\/p>\n
Pod koniec 1999 roku maj\u0105tek Billa Gatesa, za\u0142o\u017cyciela i \u00f3wczesnego szefa firmy Microsoft, przekroczy\u0142 80 miliard\u00f3w dolar\u00f3w i nadal przyrasta\u0142 w tempie 1 250 000 dolar\u00f3w na godzin\u0119. Wiosn\u0105 ubieg\u0142ego roku rynkowa warto\u015b\u0107 ka\u017cdej z trzech najwi\u0119kszych firm ameryka\u0144skich – General Electric, Microsoftu i Cisco Systems – by\u0142a dwukrotnie wy\u017csza ni\u017c produkt krajowy brutto (PKB) ca\u0142ej Polski. Ubieg\u0142oroczne za\u0142amanie si\u0119 rynku akcji spowodowa\u0142o nie tylko zbiednienie Gatesa, lecz r\u00f3wnie\u017c wymiecenie oko\u0142o pi\u0119ciu bilion\u00f3w (tysi\u0119cy miliard\u00f3w) dolar\u00f3w z rynku ameryka\u0144skiego.<\/p>\n
Obroty walutami na \u015bwiatowych gie\u0142dach finansowych (g\u0142\u00f3wnie Londyn, Frankfurt, Nowy Jork i Tokio) wynosz\u0105 ponad p\u00f3\u0142tora biliona dolar\u00f3w dziennie. Handlarze co dzie\u0144 przepuszczaj\u0105 przez swe komputery pi\u0119ciokrotnie wi\u0119cej walut, ni\u017c wart jest PKB wytwarzany przez 39 milion\u00f3w Polak\u00f3w w ci\u0105gu ca\u0142ego roku. Poddaj\u0119 si\u0119 – brakuje mi punktu odniesienia w skali mniej astronomicznej, w skali Polski. Pieni\u0105dza elektronicznego nie mo\u017cna pomaca\u0107, istnieje on tylko w plikach komputerowych, przerzucanych z konta na konto. Jak\u017ce daleko odeszli\u015bmy od czas\u00f3w starego Kosmy. W\u00f3wczas tysi\u0105c floren\u00f3w, czyli trzy i p\u00f3\u0142 kilograma z\u0142ota, to by\u0142 du\u017cy maj\u0105tek! Dzi\u015b nikt nie zwraca uwagi na z\u0142oto. Pieni\u0105dz opiera si\u0119 na zaufaniu do pa\u0144stwa, kt\u00f3re za\u0144 gwarantuje. Mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie katastrof\u0119 w przypadku utraty wiarygodno\u015bci przez to pa\u0144stwo!<\/p>\n
Nie tylko z\u0142oto straci\u0142o na warto\u015bci. Howard Means, autor ksi\u0105\u017cki „Money and Power” (Pieni\u0105dze i w\u0142adza), Nowy Jork, 2001, kt\u00f3remu zawdzi\u0119czam wiele z przytoczonych powy\u017cej liczb, pisze: „Fizyczna zawarto\u015b\u0107 jakiegokolwiek waloru jest ma\u0142o wa\u017cna, nade wszystko liczy si\u0119 jego tre\u015b\u0107 intelektualna”. Z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 wytwor\u00f3w ludzkiej my\u015bli i r\u0105k jest podobnie jak z pieni\u0119dzmi: liczy si\u0119 zaufanie do my\u015bli i woli ludzkiej. Ponadto – zaufanie do konkurencyjno\u015bci my\u015bli i woli danego narodu w stosunku do innych. W tej dziedzinie Ameryka jest od dawna na czele. Dlatego ameryka\u0144ski dolar kr\u00f3luje na \u015bwiecie.<\/p>\n
Gdzie miejsce naszej niebogatej wci\u0105\u017c Polski w owym nat\u0142oku miliard\u00f3w i bilion\u00f3w, kipi\u0105cych z przebogatej Ameryki? Czy mamy jakiekolwiek szanse? Najpierw musimy znale\u017a\u0107 jakiego\u015b Kacpra, jako nasz punkt odniesienia na Ziemi. Nasuwa si\u0119 my\u015bl o nazwaniu polskiego wsp\u00f3\u0142czynnika nowoczesnej konkurencyjno\u015bci – wsp\u00f3\u0142czynnikiem Kacpra. Nasuwa si\u0119 te\u017c my\u015bl o tym, jak post\u0119powa\u0107 nie wolno, je\u015bli chcemy r\u00f3wna\u0107 do lepszych.<\/p>\n
Jak biedniej\u0105 kraje<\/b><\/p>\n
<\/b>W pierwszych dw\u00f3ch dekadach XX wieku najbogatszymi (poziom PKB na mieszka\u0144ca) krajami na \u015bwiecie by\u0142y Nowa Zelandia i Australia, niedaleko za nimi plasowa\u0142a si\u0119 Argentyna. Ta tr\u00f3jka by\u0142a pot\u0119g\u0105 w hodowli byd\u0142a i owiec. P\u00f3\u017aniej w czo\u0142\u00f3wce znalaz\u0142y si\u0119 USA, Szwajcaria i Kanada, z uwagi na poziom produkcji przemys\u0142u przetw\u00f3rczego i – w przypadku Kanady – wydobywczego.<\/p>\n
Argentyna znik\u0142a z czo\u0142\u00f3wki ju\u017c bardzo dawno. Tu\u017c po drugiej wojnie by\u0142a jeszcze bogatym krajem, lecz populistyczne rz\u0105dy Juana Perona, p\u00f3\u017aniej za\u015b genera\u0142\u00f3w doprowadzi\u0142y kraj do hiperinflacji i degrengolady gospodarczej.<\/p>\n
Australia, kraj bajecznie bogaty w surowce, tak d\u0142ugo ufa\u0142 swemu bogactwu, a\u017c w minionej dekadzie znalaz\u0142 si\u0119 poza pierwsz\u0105 dziesi\u0105tk\u0105 bogatych pa\u0144stw. Dolar australijski spad\u0142 do warto\u015bci 50 cent\u00f3w USA. Nowa Zelandia d\u0142ugo polega\u0142a na produkcji ser\u00f3w, mas\u0142a i baraniny jako wspornik\u00f3w bogactwa narodowego. Ten lider z pierwszej dekady ubieg\u0142ego stulecia znalaz\u0142 si\u0119 obecnie poza pierwsz\u0105 dwudziestk\u0105 zamo\u017cnych pa\u0144stw, pomi\u0119dzy Hiszpani\u0105 i Portugali\u0105. Dolar nowozelandzki spad\u0142 do warto\u015bci 40 cent\u00f3w ameryka\u0144skich.<\/p>\n
Szwajcaria w latach trzydziestych dosz\u0142a do \u015bcis\u0142ej czo\u0142\u00f3wki i jest w niej nadal – wraz z Luksemburgiem, USA i Norwegi\u0105.<\/p>\n
Ciekawym przypadkiem jest Kanada, kontrastuj\u0105ca z s\u0105siednimi Stanami Zjednoczonymi. Oba kraje, oba przypadki znam z autopsji.<\/p>\n
Przez dziesi\u0105tki lat (1940-1980) Kanada by\u0142a klasyfikowana – pod wzgl\u0119dem zamo\u017cno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa – w czo\u0142\u00f3wce \u015bwiata, obok USA i Szwajcarii. Ostatnio spad\u0142a na si\u00f3dme miejsce. Je\u015bli za\u015b uwzgl\u0119dni\u0107 nominaln\u0105, zamiast realnej, warto\u015b\u0107 dolara kanadyjskiego, Kanada l\u0105duje na 22. miejscu. 25 lat temu dolar kanadyjski wart by\u0142 wi\u0119cej od ameryka\u0144skiego. W ubieg\u0142ym roku spad\u0142 poni\u017cej 64 cent\u00f3w.<\/p>\n
Czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 demokratycznie rz\u0105dzone, lecz relatywnie biedniej\u0105ce Australia, Nowa Zelandia i Kanada od wci\u0105\u017c pot\u0119\u017cniej\u0105cych Stan\u00f3w Zjednoczonych? Ot\u00f3\u017c jest r\u00f3\u017cnica w podstawach gospodarki i – znacznie wa\u017cniejsza – w doktrynie rz\u0105d\u00f3w. Przez wiele pokole\u0144 owe trzy kraje opiera\u0142y sw\u0105 zamo\u017cno\u015b\u0107 na produkcji rolniczej i g\u00f3rniczej. Pocz\u0105wszy od lat 80. zacz\u0119\u0142y interesowa\u0107 si\u0119 informatyk\u0105 i przemys\u0142em elektronicznym, lecz USA uciek\u0142y im ju\u017c daleko do przodu.<\/p>\n
W doktrynie rz\u0105d\u00f3w Australia, Kanada i Nowa Zelandia od pokole\u0144 mia\u0142y wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0119: socjaldemokratyczn\u0105 opieku\u0144czo\u015b\u0107 bez wzgl\u0119du na nazw\u0119 partii u w\u0142adzy. W Kanadzie od pokole\u0144 rz\u0105dz\u0105 na zmian\u0119 libera\u0142owie i konserwaty\u015bci, lecz r\u00f3wnie\u017c od pokole\u0144 uchodz\u0105 za \u015bwi\u0119to\u015b\u0107: darmowa s\u0142u\u017cba zdrowia i szpitale, darmowa o\u015bwiata, niskie op\u0142aty za kszta\u0142cenie uniwersyteckie, szczodre zapomogi spo\u0142eczne dla bezrobotnych i upo\u015bledzonych, renty starcze dla wszystkich. Inaczej ni\u017c w USA, kanadyjskie pa\u0144stwo i samorz\u0105dy zatrudniaj\u0105 rzesze wysoko uposa\u017conych urz\u0119dnik\u00f3w, reguluj\u0105cych ka\u017cdy aspekt \u017cycia spo\u0142ecznego. Aby na to wszystko nastarczy\u0107, socjaldemokratyczne rz\u0105dy (o takich nazwach jak libera\u0142owie lub konserwaty\u015bci) podnosi\u0142y podatki, d\u0142awi\u0105c przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 i zniech\u0119caj\u0105c obywateli do podejmowania dodatkowej pracy. Po\u017cycza\u0142y te\u017c dziesi\u0105tki miliard\u00f3w co roku, wypuszczaj\u0105c coraz to nowe serie obligacji pa\u0144stwowych. Na prze\u0142omie 1994 i 1995 roku Kanada dobi\u0142a do grona najbardziej zad\u0142u\u017conych pa\u0144stw \u015bwiata, za\u015b deficyt bud\u017cetu federalnego przekroczy\u0142 40 miliard\u00f3w dolar\u00f3w kanadyjskich, o tyle\u017c powi\u0119kszaj\u0105c d\u0142ug publiczny. Agencje Moody’s i Standard and Poor’s zakwestionowa\u0142y wiarygodno\u015b\u0107 Kanady jako d\u0142u\u017cnika, dolar kanadyjski spada\u0142 coraz ni\u017cej, a\u017c wreszcie przysz\u0142o otrze\u017awienie i rz\u0105d libera\u0142\u00f3w zastosowa\u0142 wieloletni\u0105, bolesn\u0105 dla wielu, ko\u0144sk\u0105 kuracj\u0119: wycofa\u0142 miliardowe subwencje na s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia i zapomogi spo\u0142eczne, lecz r\u00f3wnie\u017c obni\u017cy\u0142 podatki, w\u0142\u0105cznie z podatkami od zysk\u00f3w kapita\u0142owych, zacz\u0105\u0142 sp\u0142aca\u0107 d\u0142ugi. Ta kuracja po latach przyniesie owoce. Lecz po co im to by\u0142o?<\/p>\n
Ot\u00f3\u017c wydaje si\u0119, i\u017c doktryna socjaldemokracji wsz\u0119dzie daje podobne skutki w praktyce. Populistyczne, egalitarystyczne has\u0142a wyborcze prowadz\u0105 w praktyce do podnoszenia podatk\u00f3w lub\/oraz finansowania zwi\u0119kszonych wydatk\u00f3w za pomoc\u0105 obligacji pa\u0144stwowych. Pierwsza kadencja rz\u0105du jest mi\u0142a. Od drugiej zaczynaj\u0105 zbiera\u0107 si\u0119 chmury i narasta poczucie zagro\u017cenia. W trzeciej kadencji nast\u0119puje kryzys. W\u00f3wczas te\u017c nast\u0119puje os\u0142abienie waluty. W przypadku polskiego z\u0142otego, kt\u00f3rego wysoki kurs podtrzymywany jest nie tylko dzi\u0119ki mi\u0119dzynarodowemu zaufaniu do Polski, lecz g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki niezwykle wysokim stopom procentowym, takie os\u0142abienie mog\u0142oby przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w lawinow\u0105 wyprzeda\u017c z\u0142ot\u00f3wki. Zaczyna si\u0119 wi\u0119c sanacja finans\u00f3w, potem stopniowe odrodzenie gospodarcze, a\u017c do nowych wybor\u00f3w, w kt\u00f3rych ludzie decyduj\u0105 o nowym kierunku doktryny rz\u0105dowej. Czasem dostaj\u0105 star\u0105 doktryn\u0119 w od\u015bwie\u017conym opakowaniu i ryzykowna zabawa zaczyna si\u0119 od nowa.<\/p>\n
„Mi\u0119czaki” i „twardziele”<\/b><\/p>\n
<\/b>Dwa pokolenia pa\u0144stwowej opieku\u0144czo\u015bci, „wspartej” wysokimi podatkami, uczyni\u0142y Kanadyjczyk\u00f3w zawodowo ma\u0142o aktywnymi i niezdolnymi do agresywnej konkurencji. Niski kurs kanadyjskiego dolara sprawi\u0142, i\u017c eksporterzy nie musz\u0105 bardzo si\u0119 stara\u0107, aby sprzeda\u0107 swoje wyroby, poniewa\u017c s\u0142aba waluta czyni ka\u017cdy wytw\u00f3r pracy konkurencyjnie tanim. Kanada \u017cyje z eksportu do USA. Natomiast importowane dobra dro\u017cej\u0105, za\u015b wyjazdy zagraniczne staj\u0105 si\u0119 kosztowne. Przekraczaj\u0105c granic\u0119 z USA, Kanadyjczyk staje si\u0119 ubogim krewnym Amerykan\u00f3w. Wszystko wok\u00f3\u0142 jest drogie, bo kanadyjska waluta itd.<\/p>\n
Gdy pokazuj\u0119 Kanadyjczykom notowania naszego z\u0142otego w stosunku do dolara USA, wy\u017csze obecnie ani\u017celi rok temu, zieleniej\u0105 z zazdro\u015bci.<\/p>\n
Na seminarium w Toronto, w po\u0142owie maja, obecny szef Microsoftu, Steven Ballmer, i profesor zarz\u0105dzania w Uniwersytecie Harvarda, dr Michael Porter, wygarn\u0119li zgromadzonym kanadyjskim mened\u017cerom prawd\u0119. Macie, powiedzieli, bardzo wysok\u0105 jako\u015b\u0107 \u017cycia, najwy\u017csze na \u015bwiecie uczestnictwo m\u0142odzie\u017cy w studiach pomaturalnych, bardzo wysokie uczestnictwo w Internecie, najni\u017csze od 25 lat bezrobocie, obroty handlowe z USA w wysoko\u015bci ponad miliarda dolar\u00f3w DZIENNIE, lecz biznes kanadyjski nie przebije si\u0119 poza Ameryk\u0119 P\u00f3\u0142nocn\u0105, bo macie tak\u0105 etyk\u0119 pracy, jak\u0105 wyrobi\u0142y w was dziesi\u0105tki lat pa\u0144stwowej opieku\u0144czo\u015bci.<\/p>\n
Chodzi tu o materia\u0142 ludzki, o inicjatyw\u0119, odporno\u015b\u0107 i przebojowo\u015b\u0107 oraz o ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata poza w\u0142asnym podw\u00f3rkiem, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odego pokolenia. Z naukowego punktu widzenia nie istnieje podobno nic takiego jak „charakter narodowy”, nie istniej\u0105 zespo\u0142y cech psychicznych, r\u00f3\u017cni\u0105cych narodowo\u015bci. Zaakceptowanie poj\u0119cia „charakter\u00f3w narodowych” mog\u0142oby prowadzi\u0107 do akceptacji takich rasistowskich stereotyp\u00f3w, jak „Polacy – g\u0142upie warcho\u0142y”, „\u017bydzi – podst\u0119pni lichwiarze”, „Niemcy – mi\u0142o\u015bnicy porz\u0105dku” itd. Podobno wi\u0119c nie istniej\u0105 „charaktery narodowe”.<\/p>\n
Istniej\u0105 jednak ludzkie pogl\u0105dy, kt\u00f3re w rozmowach z dziennikarzem szybko wychodz\u0105 na wierzch. Od wielu lat mieszkam i pracuj\u0119 w tr\u00f3jk\u0105cie Kanada-USA-Polska. Wci\u0105\u017c rozmawiam z lud\u017ami. Nie zapomn\u0119 rozmowy z pomocnikiem piekarza z Bia\u0142ej Podlaskiej, przeprowadzonej na toronto\u0144skiej ulicy o pi\u0105tej rano, p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1989 roku. Wraca\u0142em z nocnej zmiany w radiu, on – z pracy w piekarni. Pracowa\u0142 w Kanadzie, oczywi\u015bcie nielegalnie, i wcale si\u0119 tego przede mn\u0105 nie wstydzi\u0142. Da\u0142 mi ludow\u0105 charakterystyk\u0119 sytuacji w Polsce, w rozpadaj\u0105cym si\u0119 „obozie” i w Kanadzie. Mog\u0142aby si\u0119 z niej uczy\u0107 profesor Jadwiga Staniszkis, \u00f3wcze\u015bnie twierdz\u0105ca, i\u017c burzliwa „jesie\u0144 lud\u00f3w” by\u0142a spiskiem kierowanym z \u0141ubianki. Natomiast w ostatnich miesi\u0105cach interesowa\u0142em si\u0119 losami m\u0142odych Polak\u00f3w, pracuj\u0105cych nielegalnie w Chicago. Zachwyci\u0142a mnie przebojowo\u015b\u0107 i b\u0142yskawiczna orientacja tych ludzi, cho\u0107 nie wszystkim polecam stosowane przez nich metody. To jest pokolenie „twardzieli”.<\/p>\n
Ci\u0105g pojedynczych przypadk\u00f3w nie dowodzi, i\u017c wszyscy m\u0142odzi Polacy w ka\u017cdej sytuacji daj\u0105 sobie rad\u0119, mo\u017ce jednak by\u0107 ilustracj\u0105 dla mojej tezy: m\u0142ode pokolenie Polak\u00f3w – w przeciwie\u0144stwie do m\u0142odych Kanadyjczyk\u00f3w – wykazuje wysoki stopie\u0144 ciekawo\u015bci \u015bwiata i wysok\u0105 konkurencyjno\u015b\u0107. S\u0105 w tym podobni do Amerykan\u00f3w, kt\u00f3rzy – dzi\u0119ki takiemu zespo\u0142owi cech – doprowadzili sw\u00f3j kraj do pot\u0119gi i rozkwitu. W\u0142a\u015bnie to nazwa\u0142bym „wsp\u00f3\u0142czynnikiem Kacpra”.<\/p>\n
Jest to dla mnie radosne i zdumiewaj\u0105ce zarazem, bior\u0105c pod uwag\u0119 ogromn\u0105 liczb\u0119 „sierot po PRL-u”, ci\u0105gn\u0105cych polsk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 w d\u00f3\u0142.<\/p>\n
Z nowym m\u0142odym pokoleniem Polska, pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej, odnajdzie si\u0119 na w\u0142a\u015bciwym miejscu r\u00f3wnie\u017c na astronomicznej skali reprezentowanej przez Ameryk\u0119. Infrastruktura kulturalna jest znacznie wa\u017cniejsza ni\u017c miliardy i biliony – gwiazd lub dolar\u00f3w.<\/p>\n
Jerzy Jastrz\u0119bowski<\/b><\/p>\n
PS: <\/b>W po\u0142owie maja rz\u0105d kanadyjski wysup\u0142a\u0142 z rezerwy bud\u017cetowej 650 milion\u00f3w dolar\u00f3w na – czytaj, Komisjo Bud\u017cetowa Sejmu! – kultur\u0119 (w tym teatry, biblioteki i muzea, 60 mln dolar\u00f3w na dodatkowe programy publicznego radia i TV), na nowe media oraz na dofinansowanie uniwersytet\u00f3w. Jako uzasadnienie podano potrzeb\u0119 zwi\u0119kszenia konkurencyjno\u015bci m\u0142odego pokolenia Kanadyjczyk\u00f3w wobec wyzwa\u0144 nowego wieku. Bij\u0105 si\u0119 o wy\u017cszy wsp\u00f3\u0142czynnik Kacpra?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W ASTRONOMICZNEJ SKALI Wsp\u00f3\u0142czynnik Kacpra JERZY JASTRZ\u0118BOWSKI W jednym z kwietniowych numer\u00f3w „Plusa Minusa” (nr 14\/2001) Robert Pucek pisa\u0142 o wychowawczej wycieczce z synem: oderwany od komputera do lasu, 11-letni Kacper ze zdumieniem odkrywa\u0142 przyrod\u0119, za\u015b przed snem wyszed\u0142 na ganek i z zadart\u0105 g\u0142ow\u0105 wpatrzy\u0142 si\u0119 w gwiazdy. Stara\u0142 si\u0119 zliczy\u0107. Arabscy astronomowie z […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96"}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=96"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/96\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=96"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=96"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=96"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}