ZAPISKI Z PODR\u00d3\u017bY Kto wygra\u0142 wojn\u0119 krymsk\u0105, czyli r\u00f3\u017cne wizje historii M\u00f3wimy Ukraina, a w domy\u015ble Moskwa Przewodniczka Ina, stoj\u0105c przy fragmencie mur\u00f3w obronnych Chersonia, opisuje histori\u0119 ziem u uj\u015bcia Dniepru do Morza Czarnego. M\u00f3wi, \u017ce ju\u017c w 1734 roku wielkiej imperatrycy Katarzynie II uda\u0142o si\u0119 wynegocjowa\u0107 te ziemie od Turcji. Zdumiony takim uproszczeniem historii Rosji m\u00f3wi\u0119, \u017ce przecie\u017c Katarzyna by\u0142a w\u00f3wczas kilkuletni\u0105 dziewczynk\u0105, caryc\u0105 mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 dopiero trzydzie\u015bci lat potem, a ziemie u uj\u015bcia Dniepru „wynegocjowa\u0142” znacznie p\u00f3\u017aniej jej faworyt ksi\u0105\u017c\u0119 Grigorij Potiomkin z pomoc\u0105 si\u0142 zbrojnych. Ina reaguje agresywnie, pytaj\u0105c, czy na pewno znam dat\u0119 urodzin carycy (nie znam), po czym m\u00f3wi, \u017ce przecie\u017c car Piotr Wielki i caryca Katarzyna II panowali przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 XVIII stulecia, rok 1734 przypad\u0142 ju\u017c za\u015b po \u015bmierci tego pierwszego. No wi\u0119c?<\/p>\n
Wieczorem owego dnia w czasie wyprawy na jedn\u0105 z wysp na Dnieprze Ina za\u0142amuje si\u0119, gdy wyci\u0105gam karteczk\u0119 z imionami sze\u015bciorga caryc i car\u00f3w panuj\u0105cych w d\u0142ugim okresie przedzielaj\u0105cym ow\u0105 znamienit\u0105 dw\u00f3jk\u0119: Katarzyna I, Piotr II, Anna, Iwan, El\u017cbieta, Piotr III. M\u00f3wi: nas jako\u015b inaczej uczono historii.<\/p>\n
Ignorancj\u0119 spotyka si\u0119 wsz\u0119dzie, lecz w tym przypadku chodzi o co\u015b znacznie wa\u017cniejszego ni\u017c niewiedza jednej osoby. Oto stoimy pod murami historycznego miasta w po\u0142udniowej Ukrainie, lecz spieramy si\u0119 o histori\u0119 Rosji. M\u00f3wimy po rosyjsku – ona jak Rosjanka, ja – jak to Polak. I ta rosyjskoj\u0119zyczna Ukrainka przyznaje, \u017ce dla jej pokolenia (do sowieckiej szko\u0142y chodzi\u0142a za p\u00f3\u017anego Bre\u017cniewa) liczyli si\u0119 w szkole i w \u017cyciu w\u0142adcy silni, pomna\u017caj\u0105cy domeny Rosji. Gdzie st\u0105pnie noga rosyjskiego \u017co\u0142nierza, ta ziemia nasza – m\u00f3wi\u0142a Katarzyna II. O innych w\u0142adcach historia nie m\u00f3wi\u0142a. Pomy\u015blmy w tym miejscu o Putinie.<\/p>\n
Wyprawa studyjna na Ukrain\u0119 grupy entuzjast\u00f3w z Ogrodu Sztuk i Nauk przy Muzeum Iwaszkiewicz\u00f3w w Stawisku pod Warszaw\u0105 przemierzy\u0142a w maju i czerwcu oko\u0142o pi\u0119ciu tysi\u0119cy kilometr\u00f3w na Ukrainie – od \u0141ucka do Ja\u0142ty, od Sewastopola i Odessy po Lw\u00f3w. Ka\u017cdy interesowa\u0142 si\u0119 swoj\u0105 dziedzin\u0105, historia by\u0142a jedn\u0105 z nich. Ja stara\u0142em si\u0119 zrozumie\u0107, jak sowieckie wychowanie i wykszta\u0142cenie w dawnym ZSRR odbija si\u0119 na stereotypach my\u015blowych obecnych obywateli Ukrainy. Bo te\u017c przy tak szerokiej marszrucie nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 raczej o obywatelach ni\u017c o Ukrai\u0144cach.<\/p>\n
W Sewastopolu i Ba\u0142ak\u0142awie naszym przewodnikiem by\u0142 Andriej, wed\u0142ug jego s\u0142\u00f3w – potomek rodziny polskiej osiedlonej na Krymie w 1862 roku. W przeciwie\u0144stwie do nieszcz\u0119snej Iny bystry i dobrze wykszta\u0142cony (obrazowan na istorii – z wykszta\u0142ceniem historycznym), dawno ju\u017c straci\u0142 zwi\u0105zki z polsko\u015bci\u0105 i jest Rosjaninem krymskim, obywatelem Ukrainy. To moja subiektywna ocena; pyta\u0107 si\u0119 o to\u017csamo\u015b\u0107 etniczn\u0105 na Ukrainie jest grubym nietaktem!<\/p>\n
Rozmowa z Andriejem by\u0142aprzyjemno\u015bci\u0105, przetykan\u0105 jednak niespodziankami. Oto w Ba\u0142ak\u0142awie, miejscu s\u0142ynnej szar\u017cy brytyjskiej lekkokonnej brygady w czasie wojny krymskiej (por\u00f3wnywalnej do szar\u017cy naszych szwole\u017cer\u00f3w gwardii pod Somosierr\u0105), Andrieja interpretacja historii r\u00f3\u017cni si\u0119 zasadniczo od wersji europejskiej, cho\u0107 fakty podaje identyczne. Wyruszy\u0142o do szar\u017cy 673 je\u017ad\u017ac\u00f3w, powr\u00f3ci\u0142o \u017cywych mniej ni\u017c 200. Lecz Andriej twierdzi, \u017ce Anglicy przegrali z kretesem; nie wie o tym, \u017ce po samob\u00f3jczej szar\u017cy wyci\u0119li za\u0142og\u0119 baterii rosyjskich, wie jedynie, \u017ce zwyci\u0119zcami byli huzarzy i dragonicarscy, na kt\u00f3rych cze\u015b\u0107 rz\u0105d rosyjski wzni\u00f3s\u0142 dwa obeliski przy szosie (obelisk ku czci poleg\u0142ych lekkokonnych Brytyjczycy wznie\u015bli na odleg\u0142ym od szosy wzg\u00f3rzu). Tymczasem owi huzarzy i dragoni ust\u0105pili z pola owego pa\u017adziernikowego dnia 1854 roku, nie broni\u0105c swych artylerzyst\u00f3w, o czym informuje ka\u017cdy podr\u0119cznik zachodnioeuropejski, a r\u00f3wnie\u017c Internet.<\/p>\n
Rozbrat z europejsk\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 historyczn\u0105 notuj\u0119 r\u00f3wnie\u017c przy omawianiu og\u00f3lniejszych spraw wojny krymskiej. Dla Andrieja (chyba te\u017c dla innych Rosjan) by\u0142a to wojna nierozstrzygni\u0119ta, a by\u0107 mo\u017ce nawet zwyci\u0119ska dla Rosji. Wprawdzie Sewastopol utracili na jaki\u015b czas, lecz w ostatniej chwili zd\u0105\u017cyli zdoby\u0107 na s\u0142abych Turkach twierdz\u0119 Kars na Kaukazie, kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u017aniej uda\u0142o im si\u0119 wymieni\u0107 na Sewastopol. Ulegli co prawda presji pa\u0144stw sojuszniczych i zgodzili si\u0119 w traktacie pokojowym na neutralizacj\u0119 Morza Czarnego, lecz po kl\u0119sce Francji w wojnie z Niemcami w 1871 roku Rosja wypowiedzia\u0142a \u00f3w traktat. Czyli ostatecznie niczego nie stracili\u015bmy – konkluduje Andriej. Jak Rosja mog\u0142a wypowiedzie\u0107 traktat, pytam zdumiony? Ano tak, zawiera si\u0119 i respektuje traktaty z silnymi przeciwnikami, rewiduje traktaty ze s\u0142abymi. Przy ca\u0142ej mojej sympatii dla Andrieja z Krymu jest to mentalno\u015b\u0107 Andrieja Gromyki z ZSRR, i warto o tym pami\u0119ta\u0107, s\u0142uchaj\u0105c aksamitno-twardych wypowiedzi Siergieja \u0141awrowa, obecnego ministra spraw zagranicznych Rosji.<\/p>\n
W\u0105tek \u0142amania traktat\u00f3w przenosi nas ponownie do Ba\u0142ak\u0142awy. Andriej wyja\u015bnia: jeszcze niedawno na wycieczk\u0119 do Sewastopola potrzebna by nam by\u0142a specjalna przepustka rosyjskich w\u0142adz wojskowych. Do Ba\u0142ak\u0142awy przepustki nie dosta\u0142by nikt, r\u00f3wnie\u017c ja, mieszkaniec Sewastopola. Ba\u0142ak\u0142awa by\u0142a baz\u0105 nuklearnych \u0142odzi podwodnych Floty Czarnomorskiej. Tych \u0142odzi oficjalnie nie by\u0142o, poniewa\u017c ZSRR podpisa\u0142 uk\u0142ad o denuklearyzacji Morza Czarnego. W rzeczywisto\u015bci by\u0142y ukryte w tunelach skalnych zatoki ba\u0142ak\u0142awskiej, w ka\u017cdej chwili gotowe do odpalenia rakiet z g\u0142owicami j\u0105drowymi. Andriej pokazuje nam tunele wyr\u0105bane w skalnym g\u00f3rotworze nadmorskim, niewidoczne dla satelit\u00f3w, widoczne tylko dla oczu patrz\u0105cych z Ba\u0142ak\u0142awy. Andriej nie pochwala akcji rz\u0105du sowieckiego, przyznaje, \u017ce by\u0142o to wiaro\u0142omstwo. Lecz z b\u0142ysku oka domy\u015blam si\u0119, \u017ce jest jednak dumy. W domy\u015ble: nas, Rosjan (obecnie obywateli Autonomicznej Republiki Krymu w obr\u0119bie pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego), Zach\u00f3d pr\u00f3bowa\u0142 za\u017cy\u0107 z prawa i z lewa, a my\u015bmy tak czy owak stawiali na swoim. A\u017c do rozpadu ZSRR.<\/p>\n
W powy\u017cszych notatkach nie odkry\u0142em Ameryki, nie odkry\u0142em Rosji. Rozmowy z dwiema czy pi\u0119cioma osobami nie stanowi\u0105 podstawy dla uog\u00f3lnie\u0144. Dla historyk\u00f3w i politolog\u00f3w s\u0105 to sprawy znane w skali makro, rzadko jednak wyst\u0119puj\u0105 one w tak krystalicznie czystej postaci jak w powy\u017cszych rozmowach. Je\u015bli za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce przekonania wyra\u017cane przez moich rozm\u00f3wc\u00f3w podzielane s\u0105 przez innych ludzi pami\u0119taj\u0105cych czasy pot\u0119gi ZSRR, je\u015bli pami\u0119ta\u0107, \u017ce carowie zar\u00f3wno biali, jak i czerwoni oceniani bywali przez poddanych wed\u0142ug kryterium si\u0142y i zaborczo\u015bci w\u0142adzy i \u017ce sprawa ta uleg\u0142a odwr\u00f3ceniu dopiero za Gorbaczowa pi\u0119tna\u015bcie lat temu, mo\u017cna zastanowi\u0107 si\u0119 nad przysz\u0142o\u015bci\u0105 Rosji putinowskiej i rosyjskoj\u0119zycznej cz\u0119\u015bci Ukrainy. Poparcie spo\u0142eczne dla silnej i zaborczej w\u0142adzy chyba istnieje nadal, przynajmniej w\u015br\u00f3d pokole\u0144 starszego i \u015bredniego. B\u0119d\u0105 one musia\u0142y wymrze\u0107, zanim sprawy przybior\u0105 bardziej europejski, z naszego punktu widzenia, wymiar.<\/p>\n
JERZY JASTRZ\u0118BOWSKI Autor jest niezale\u017cnym publicyst\u0105<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ZAPISKI Z PODR\u00d3\u017bY Kto wygra\u0142 wojn\u0119 krymsk\u0105, czyli r\u00f3\u017cne wizje historii M\u00f3wimy Ukraina, a w domy\u015ble Moskwa Przewodniczka Ina, stoj\u0105c przy fragmencie mur\u00f3w obronnych Chersonia, opisuje histori\u0119 ziem u uj\u015bcia Dniepru do Morza Czarnego. M\u00f3wi, \u017ce ju\u017c w 1734 roku wielkiej imperatrycy Katarzynie II uda\u0142o si\u0119 wynegocjowa\u0107 te ziemie od Turcji. Zdumiony takim uproszczeniem historii […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/126"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=126"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/126\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":131,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/126\/revisions\/131"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=126"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=126"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}