\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 KYSIL\u00a0 CZY\u00a0 KISIEL<\/b><\/p>\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/b>Tygodnik Powszechny, 27.VII.1986<\/p>\n
JERZY JASTRZ\u0118BOWSKI<\/b><\/p>\n
<\/p>\n
Dla nas by\u0142 Adamem Kisielem, wojewod\u0105 kijowskim. Dla Ukrai\u0144c\u00f3w to Adam Hryhorowicz Kysil. Polska opinia, ukszta\u0142towana sienkiewiczowskim opisem (z kt\u00f3rego wyk\u0142adni\u0105 historii pogranicza ostro niegdy\u015b polemizowa\u0142 Olgierd G\u00f3rka), zna Kisiela jako l\u0119kliwego ugodowca, sw\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do kompromisu po\u015brednio odpowiedzialnego za niest\u0142umienie w por\u0119 \u201ebuntu kozackiej czerni\u201d. Ukrai\u0144cy, a r\u00f3wnie\u017c historycy rosyjscy, cz\u0119\u015bciej widz\u0105 w nim zdrajc\u0119, prawos\u0142awnego Rusina, kt\u00f3ry szed\u0142 na pasku polsko-litewskiej katolickiej Rzeczypospolitej. Lecz najwybitniejszy XX-wieczny historyk ukrainy, Mychaj\u0142o Hruszew\u015bkij, nazywa Kisiela \u201efilarem pokojowej polityki, do ko\u0144ca pozostaj\u0105cym obro\u0144c\u0105 zasady kompromisu\u201d.<\/i> Wi\u0119c kim by\u0142 naprawd\u0119?<\/p>\n
Adam Kisiel do niedawna nie mia\u0142 szcz\u0119\u015bcia do biograf\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieliby i umieli si\u0119gn\u0105\u0107 jednocze\u015bnie w g\u0142\u0105b epoki (Kisiel \u017cy\u0142 w latach 1600-1653) i ukaza\u0107 jego posta\u0107 w pe\u0142nym kontek\u015bcie historycznym. Luk\u0119 t\u0119 wype\u0142nia ksi\u0105\u017cka ameryka\u0144skiego historyka z rodu ukrai\u0144skiego, Franka E. Sysyna [Between Poland and the Ukraine, The Dilemma of Adam Kysil, 1600-1653, Harvard University Press, Cambride. Mass.].<\/p>\n
#<\/p>\n
Adam Kisiel pochodzi\u0142 z rodu ruskich bojar\u00f3w, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 na Wo\u0142yniu jest udokumento-\u00a0 wana od XV wieku. W momencie narodzin Adama w 1600 roku ojciec jego zalicza\u0142 si\u0119 do \u015bredniej, lecz bardzo wp\u0142ywowej szlachty. Do warstwy magnackiej Adam wszed\u0142 dopiero w wieku m\u0119skim w wyniku wyj\u0105tkowo w\u00f3wczas sprzyjaj\u0105cej koniunktury politycznej na Ukrainie, za spraw\u0105 swych talent\u00f3w dyplomatycznych jak te\u017c \u0142ask kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa.<\/p>\n
Niewiele wiadomo o jego wczesnej m\u0142odo\u015bci. Kszta\u0142cony w Akademii Zamojskiej, uko\u0144czy\u0142 pobieranie nauk ju\u017c w wieku 17 lat i wszed\u0142 do s\u0142u\u017cby wojskowej jako towarzysz w chor\u0105gwi husarskiej swego wsp\u00f3\u0142plemie\u0144ca, ksi\u0119cia Jerzego Zas\u0142awskiego. W 1618 roku bra\u0142 udzia\u0142 w wyprawie moskiewskiej, w 1620 r. cudem unikn\u0105\u0142 niewoli tureckiej pod Cecor\u0105, w 1621 r. odzna-czy\u0142 si\u0119 w zwyci\u0119skiej bitwie pod Chocimiem.<\/p>\n
Prymicje wojenne Kisiela przypad\u0142y na okres dzia\u0142alno\u015bci najwybitniejszych do czasu Jana Sobieskiego wodz\u00f3w Rzeczypospolitej: hetman\u00f3w wielkich koronnych Stanis\u0142awa \u017b\u00f3\u0142kiewskiego i Stanis\u0142awa Koniecpolskiego, litewskiego \u2013 Jana Karola Chodkiewicza i zaporoskiego \u2013 Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego.<\/p>\n
Za\u015blubiaj\u0105c c\u00f3rk\u0119 Filona Hulkiewicza-Hlibowskiego, Adam Kisiel wszed\u0142 w szeregi mo\u017cnych wojew\u00f3dztwa kijowskiego. Fortun\u0119 magnack\u0105 zgromadzi\u0142 w latach trzydziestych owego stulecia dzi\u0119ki nadaniom kr\u00f3lewskim na Czernihowszczy\u017anie, wydartej Moskwie w 1618 r. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej by\u0142 ju\u017c w stanie oferowa\u0107 ogromn\u0105 w\u00f3wczas sum\u0119 dwustu tysi\u0119cy z\u0142otych polskich za czarnobylskie dobra Sapieh\u00f3w.<\/p>\n
Ogromny krok w karierze politycznej zrobi\u0142 Kisiel w okresie elekcji kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa w 1632 roku. Publicznie wyrzek\u0142szy si\u0119 obrz\u0105dku unickiego na rzecz prawos\u0142awia, sta\u0142 si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych animator\u00f3w kampanii zako\u0144czonej ponownym zalegalizowaniem\u00a0 hierarchii prawo-s\u0142awnej, kt\u00f3ra od czasu Unii Brzeskiej 1596 r. pozbawiona by\u0142a osobowo\u015bci prawnej w Rzeczy-pospolitej. Za spraw\u0105 nowego metropolity kijowskiego Mohy\u0142y Kisiel zyska\u0142 w\u00f3wczas przemo\u017cny wp\u0142yw na postaw\u0119 szlachty prawos\u0142awnej na ogromnych wschodnich po\u0142aciach pa\u0144stwa.<\/p>\n
By\u0142 to czas silnego zderzenia mi\u0119dzy konfrontacyjnym katolicyzmem a dynamicznie odradza-j\u0105cym si\u0119 prawos\u0142awiem na Ukrainie. Gdy w zachodniej Europie odbywa\u0142y si\u0119 szale\u0144stwa wojny trzydziestoletniej, kwestia \u201ekatolik, unita czy prawos\u0142awny\u201d by\u0142a nie tyle kwesti\u0105 wiary, co opcj\u0105 ideologiczn\u0105, a na Ukrainie \u2013 jak ju\u017c wkr\u00f3tce mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107 \u2013 r\u00f3wnie\u017c wyborem politycznym.<\/p>\n
Historycy tego okresu zwykle koncentruj\u0105 sw\u0105 uwag\u0119 na niepowodzeniach wysi\u0142k\u00f3w mediacyj-nych Kisiela w czasie powstania Chmielnickiego, czyli w okresie, gdy Kisiel by\u0142 ju\u017c epigonem idei polsko-ukrai\u0144skiego kompromisu. Lecz jak\u017ce wspaniale znalaz\u0142 si\u0119 on w tej samej roli w latach 1633-1634, gdy, dzia\u0142aj\u0105c niemal\u017ce w pojedynk\u0119, zdo\u0142a\u0142 ca\u0142\u0105 armi\u0119 zaporosk\u0105 odwie\u015b\u0107 od plan\u00f3w rebelii antypolskiej, nak\u0142oni\u0107 do uznania nowego metropolity, wreszcie pchn\u0105\u0107 Kozak\u00f3w na odsiecz obleganego Smole\u0144ska. Wynikiem tego sukcesu by\u0142 pok\u00f3j polanowski, najwy\u017cszy \u2013 a zarazem ostatni! – punkt mocarstwowej pozycji Rzeczypospolitej.<\/p>\n
Problem kozacki stanowi\u0142 jeden z najwa\u017cniejszych w\u0105tk\u00f3w politycznej dzia\u0142alno\u015bci Adama Kisiela. Chwa\u0142a autorowi ksi\u0105\u017cki za to, \u017ce przy okazji wyja\u015bnia w spos\u00f3b klarowny (nawet dla zachodniego czytelnika) pochodzenie i stratyfikacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 tej wyj\u0105tkowej w Europie spo\u0142eczno\u015bci. Kilkana\u015bcie lat zesz\u0142o Kisielowi na pr\u00f3bach pacyfikacji spo\u0142eczno\u015bci zaporoskiej, burz\u0105cej si\u0119 przeciw polskim starostom, protestuj\u0105cej przeciw ci\u0105g\u0142ym zaleg\u0142o\u015bciom w op\u0142acaniu Kozak\u00f3w regestrowych i wci\u0105\u017c gotowej do szykowania \u0142upie\u017cczych wypraw przeciw Turcji.<\/p>\n
W trakcie tej dzia\u0142alno\u015bci Kisiel zosta\u0142 kr\u00f3lewskim komisarzem do spraw Zaporo\u017ca i mia\u0142 ju\u017c nadziej\u0119, \u017ce b\u0119dzie mianowany hetmanem zaporoskim. Tragiczny rezultat rebelii kozackiej lat 1637-1638 po\u0142o\u017cy\u0142 kres tym nadziejom i, by\u0107 mo\u017ce, przekre\u015bli\u0142 na wieki szanse zbratania Polak\u00f3w z Ukrai\u0144cami.<\/p>\n
Jak cz\u0119sto w historii, pretekst by\u0142 nieproporcjonalny do rozmiar\u00f3w tragedii. Kozacy \u017c\u0105dali zwrotu swych dzia\u0142, zabranych przez armi\u0119 polsk\u0105 w trakcie u\u015bmierzania wcze\u015bniejszego buntu na Zaporo\u017cu. Gdy hetman Stanis\u0142aw Koniecpolski odrzuci\u0142 \u017c\u0105danie, Kozacy pod przyw\u00f3dztwem Pawluka (Paw\u0142a Buta) podnie\u015bli kolejny bunt na wielk\u0105 skal\u0119. By\u0142 to ostatni ju\u017c pomruk przed wielk\u0105 burz\u0105 lat 1648-1654.<\/p>\n
R\u00f3wnie\u017c ten bunt utopiono we krwi. Kozacka armia zosta\u0142a pobita na g\u0142ow\u0119 pod Kumejkami, a szubienice Kijowa ugi\u0119\u0142y si\u0119 pod ci\u0119\u017carem cia\u0142 wieszanych w publicznych egzekucjach. Kisiel egzekucjom by\u0142 przeciwny, lecz w bitwie udzia\u0142 bra\u0142. Gdy resztki kozackiej armii, dognane przez Polak\u00f3w pod Borowic\u0105, podda\u0142y si\u0119, wydaj\u0105c Pawluka w r\u0119ce zwyci\u0119zc\u00f3w, Kisiel obieca\u0142 wszyst-kim, w\u0142\u0105cznie z Pawlukiem, darowanie \u017cycia. Przysi\u0119g\u0119 odbiera\u0142 sam Kisiel. W\u015br\u00f3d podpis\u00f3w na dokumencie widnieje nazwisko pisarza zaporoskiego, Bohdana Chmielnickiego. Jeszcze by\u0142 nie-znany, lecz jego czas nadchodzi\u0142.<\/p>\n
Zwyci\u0119zcy \u2013 niestety \u2013 nie okazali mi\u0142osierdzia. Hetman Koniecpolski narzuci\u0142 pokonanym drako\u0144ski re\u017cim stanu wojennego, a Pawluk zosta\u0142 publicznie \u015bci\u0119ty i po\u0107wiartowany na warszaw-skim Starym Mie\u015bcie podczas sejmu 1638 roku.<\/p>\n
Rz\u0105dy terroru wystarczy\u0142y \u2013 dok\u0142adnie na dziesi\u0119\u0107 lat. Gdy gniew kozacki wybuch\u0142 ponownie, ju\u017c nie o artyleri\u0119 sz\u0142o i nie o zaleg\u0142y \u017co\u0142d. Sytuacja ju\u017c by\u0142a jako\u015bciowo inna. Na ca\u0142e stulecia \u201enienawi\u015b\u0107 wros\u0142a w serca i zatru\u0142 krew pobratymcz\u0105\u201d.<\/i><\/p>\n
#<\/p>\n
Gor\u0105czkowy okres \u201ekozackiej\u201d dzia\u0142alno\u015bci Adama Kisiela przypad\u0142 na lata 1648-1651. Jego misterna dyplomacja ostatecznie leg\u0142a w gruzach. Rozwia\u0142a si\u0119 te\u017c magnacka fortuna na utraconej Czernihowszczy\u017anie. Ten okres dzia\u0142alno\u015bci jest do\u015b\u0107 dobrze znany. Mniej znane s\u0105 inne aspekty jego wcze\u015bniejszych poczyna\u0144, kt\u00f3re autor ksi\u0105\u017cki grupuje temtycznie w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: Kisiel ad\u0105\u017cenia szlchty prawos\u0142awnej; Kisiel w kontek\u015bcie konfliktu unicko-prawos\u0142awnego; Kisiel jako orator i polityk sejmowy; Kisiel jako dow\u00f3dca i dyplomata w konflikcie z Moskw\u0105,<\/p>\n
Posta\u0107 Adama Kisiela nabiera g\u0142\u0119bi dzi\u0119ki wszechstronnemu na\u015bwietleniu problem\u00f3w tej epoki, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 jak\u017ce brzemienna w dalekosi\u0119\u017cne skutki dla obu narod\u00f3w. Autor celnie chwyta ten punkt w jednym zdaniu: \u201ePochylaj\u0105c si\u0119 nad postaci\u0105, kt\u00f3ra najdotkliwiej boryka\u0142a si\u0119 z dylematem stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich, winni\u015bmy zyska\u0107 wiedz\u0119 co do szerokiego wachlarza dzia\u0142a\u0144 i pogl\u0105d\u00f3w jego wsp\u00f3\u0142czesnych, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wielu nie dostrzega\u0142o zgo\u0142a \u017cadnego dylematu.\u201d<\/i><\/p>\n
Podstawow\u0105 kwesti\u0105 nie dostrzeganego przez wsp\u00f3\u0142czesnych dylematu okaza\u0142y si\u0119 \u2013 jak wiemy to po up\u0142ywie stuleci \u2013 stosunki z lekcewa\u017con\u0105 dotychczas Moskw\u0105. Kisiel docenia\u0142 pot\u0119g\u0119 mos-kiewsk\u0105, budz\u0105c\u0105 si\u0119 z odr\u0119twienia \u201awielkiej smuty\u2019. Mimo i\u017c wyszed\u0142 obronn\u0105 r\u0119k\u0105 z konfrontacji z armi\u0105 moskiewsk\u0105 na odcinku Czernihowa w zwyci\u0119skiej kampanii lat 1633-1634, sk\u0142onny by\u0142 zawsze zasi\u0105\u015b\u0107 do sto\u0142u rokowa\u0144 i negocjowa\u0107. S\u0142usznie te\u017c uwa\u017cany by\u0142 za najt\u0119\u017cszego w Rzeczy-pospolitej znawc\u0119 spraw moskiewskich.<\/p>\n
Spory graniczne z Moskw\u0105 ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 latami. Jeszcze w sierpniu 1947 r. Adam Kisiel pos\u0142owa\u0142 do stolicy car\u00f3w m. in. aby negocjowa\u0107 korekt\u0119 przebiegu granicy.<\/p>\n
Ci\u0119\u017cki to by\u0142 kawa\u0142ek chleba \u2013 negocjacje z dyplomacj\u0105 carsk\u0105. \u015awiadczy o tym zachowany do dzi\u015b i zamieszczony przez Sysyna opis przebiegu misji Kisiela. W mowie przed tronem carskim pose\u0142 Rzeczypospolitej, orator i erudyta, \u201epor\u00f3wna\u0142 Rzeczpospolit\u0105 i Moskw\u0119 do cedr\u00f3w Libanu, jako do pa\u0144stw bli\u017aniaczych rosn\u0105cych z jednego korzenia za spraw\u0105 r\u0119ki Boskiej. Cytowa\u0142 histo-ryk\u00f3w rzymskich i greckich, a dla udowodnienia swojej tezy m\u00f3wi\u0142, i\u017c jednym i jednolitym j\u0119zykiem s\u0142owia\u0144skim pos\u0142uguje si\u0119 (lud prawos\u0142awny \u2013 <\/i>J.J.) w obu pa\u0144stwach (\u2026) Kisiel wezwa\u0142 Aleksego, aby ten zapocz\u0105tkowa\u0142 now\u0105 er\u0119 jedno\u015bci i solidarno\u015bci (\u2026) By\u0142aby to era szcz\u0119\u015bliwa, w kt\u00f3rej braterska mi\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy dwoma suwerennymi w\u0142adcami wykuje wieczysty pok\u00f3j mi\u0119dzy ich pa\u0144-stwami.\u201d<\/i><\/p>\n
Bracia Moskale woleli bardziej przyziemne tematy. Knia\u017a Aleksiej Trubeckoj i Grigorij Puszkin \u201dniewiele wykazali zainteresowania erudycj\u0105 Kisiela, bardziej interesowa\u0142y ich szczeg\u00f3\u0142y tytulatury <\/i>(u\u017cywanej przez Polak\u00f3w \u2013 J.J.) przy carskim imieniu oraz rewindykacje graniczne. Podnie\u015bli na-tychmiast problem b\u0142\u0119d\u00f3w w tytu\u0142ach cara i za\u017c\u0105dali kary \u015bmierci dla tych spo\u015br\u00f3d szlachty i urz\u0119dnik\u00f3w Rzeczypospolitej, kt\u00f3rzy tej tytulatury u\u017cywali skr\u00f3towo, a wi\u0119c niepoprawnie. Odrzu-cili wyja\u015bnienia Kisiela, \u017ce r\u00f3wnie\u017c kr\u00f3lewska tytulatur bywa\u0142a cz\u0119sto skracana (\u2026) Trzy sesje rokowa\u0144 zbie\u0142y na niczym, dop\u00f3ki Kisiel nie obieca\u0142, i\u017c kwestia ukarania winnych stanie na wokandzie najbli\u017cszego Sejmu\u201d.<\/i><\/p>\n
\u00a0\u00a0 <\/i>W ostateczno\u015bci, jak wiadomo, Moskwa nigdy nie pogodzi\u0142a si\u0119 z utrat\u0105 Czernihowszczyzny, Siewierszczyzny i Smole\u0144szczyzny. Odzyska\u0142a je w dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej. Ale w\u00f3wczas Adam Kisiel ju\u017c nie \u017cy\u0142.<\/p>\n
#<\/p>\n
S\u0105 w ksi\u0105\u017cce Sysyna pewne kwestie rozwini\u0119te w niedostatecznym stopniu, g\u0142\u00f3wnie z uwagi na stosunkowo ma\u0142\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 pracy. Do takich nale\u017c\u0105 problemy gospodarki Ukrainy, przedstawione w nadmiernym skr\u00f3cie, w przeciwie\u0144stwie do problem\u00f3w spo\u0142eczno-religijnych, zaprezentowanych niezwykle dok\u0142adnie. Jest to jednak kwestia wyboru, kt\u00f3rego autor dokona\u0142 w ten a nie inny spos\u00f3b. Bardziej zagadkowe jest og\u00f3lnikowe potraktowanie udokumentowanej sprawy przej\u015bcia Kisiela w 1632 r. z obrz\u0105dku unickiego z powrotem na wiar\u0119 swych przodk\u00f3w. Wszak ten akt konwersji przy-sporzy\u0107 mia\u0142 mu w przysz\u0142o\u015bci nie tylko popularno\u015bci w\u015br\u00f3d szlachty prawos\u0142awnej, ale i wrog\u00f3w w\u015br\u00f3d duchowie\u0144stwa i szlachty greko-katolickiej, kt\u00f3rzy wytykali mu, jakoby odst\u0105pi\u0142 od unii \u201edla wsi, kt\u00f3r\u0105 mu nieunici pu\u015bcili\u201d.<\/i> S\u0105 te\u017c dwa potkni\u0119cia w datowaniu, kt\u00f3re musia\u0142y po prostu umkn\u0105\u0107 uwadze autora w trakcie korekty i w gruncie rzeczy nie s\u0105 warte wzmianki. Wa\u017cniejsze s\u0105 strony pozytywne pracy, a tych jest wiele.<\/p>\n
Biografia polityka tak uwik\u0142anego w konflikty polsko-ukrai\u0144sko-moskiewskie , jak r\u00f3wnie\u017c w konflikt spo\u0142eczno-religijny pierwszej po\u0142owy XVII wieku, ma sens o tyle, o ile stara si\u0119 odpo-wiedzie\u0107 na pewne og\u00f3lniejsze pytania. Na wi\u0119kszo\u015b\u0107 pyta\u0144 dotycz\u0105cych problemu kozackiego, konflikt\u00f3w religijnych, mechanizm\u00f3w akulturacji i asymilacji szlachty ruskiej, regionalizmu wschodnich teren\u00f3w Rzeczypospolitej, Frank Sysyn udziela wyczerpuj\u0105cych odpowiedzi.<\/p>\n
Lecz nad ka\u017cdym historykiem, pisz\u0105cym o Rzeczpospolitej owego okresu ci\u0105\u017cy te\u017c pytanie-monstre, pytanie nieodparcie nasuwaj\u0105ce si\u0119 nam z perspektywy ponad trzystu lat, a cz\u0119sto do ko\u0144ca nie formu\u0142owane, poniewa\u017c historyk jak ognia boi si\u0119 zarzutu, i\u017c zamiast nauki uprawia mniemanologi\u0119. Pytanie to brzmi:<\/p>\n
Czy, gdyby nie asymilacyjne zakusy stoj\u0105ce u podstaw Unii Brzeskiej (1596), postrzeganej przez ogromn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Rusin\u00f3w, a zw\u0142aszcza przez kozactwo, jako zamach na ich to\u017csamo\u015b\u0107 religijno-kulturow\u0105 (dzi\u015b powiedzieliby\u015bmy – \u201egro\u017ab\u0119 wynarodowienia\u201d); i gdyby Ugoda Hadziacka (1658) nie przysz\u0142a co najmniej o dwadzie\u015bcia lat za p\u00f3\u017ano, suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwowa Polski mog\u0142aby prze-trwa\u0107, a losy Europy Wschodniej potoczy\u0142yby si\u0119 inaczej?<\/p>\n
Definitywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie by\u0107 nie mo\u017ce. Niemniej, wielu badaczy w przesz\u0142o\u015bci, zar\u00f3wno w Polsce, jak na wschodzie i na zachodzie, stawia\u0142o hipotezy. Sysyn od hipo-tez stroni, daje jednak sw\u0105 ocen\u0119 sytuacji.<\/p>\n
Jego zdanie o Unii Brzeskiej jest zdecydowanie negatywne.<\/p>\n
Sprawa Ugody Hadziackiej jest bardziej skomplikowana. Wielu historyk\u00f3w istotnie widzi Hadziacz jako sp\u00f3\u017anion\u0105 o lat dwadzie\u015bcia szans\u0119 przekucia konfliktowego dynamizmu sytuacji na Ukrainie w szcz\u0119\u015bliwe wsp\u00f3\u0142\u017cycie r\u00f3\u017cnowiernych lud\u00f3w w ramach Rzeczypospolitej Trzech Narod\u00f3w.<\/p>\n
Sysyn z\u017cyma si\u0119 na tak\u0105 hipotez\u0119. Twierdzi, i twierdzi przekonywaj\u0105co, \u017ce do roku 1648 si\u0142a asymilacyjna polskiej kultury politycznej by\u0142a tak ogromna, \u017ce nie zaistnia\u0142 na Rusi partner, mog\u0105cy unie\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 za przeprowadzenie takiego maria\u017cu narod\u00f3w. Pow\u00f3d tego widzi w wewn\u0119trznej s\u0142abo\u015bci wschodniochrze\u015bcija\u0144skiej tradycji Ukrainy, kt\u00f3ra nie sta\u0142a si\u0119 dziedziczk\u0105 wielkiej tradycji politycznej Rusi Kijowskiej oraz ksi\u0119stwa halicko-wo\u0142y\u0144skiego. Panowanie Tatar\u00f3w spowodowa\u0142o tragiczn\u0105 przerw\u0119 kulturow\u0105 w dziejach tych krain. Przerwa ta, dodatkowo pog\u0142\u0119biona upadkiem Bizancjum, zem\u015bci\u0142a si\u0119 po wiekach. W po\u0142owie XVII wieku Rusini \u2013 nie b\u0119d\u0105c w stanie oprze\u0107 si\u0119 wy\u017cszej kulturze politycznej Polak\u00f3w \u2013 uciekali si\u0119 do desperackich akt\u00f3w obrony przed\u00a0 \u201euciskiem\u201d, \u017c\u0105daj\u0105c r\u00f3wnouprawnienia w ramach szlacheckiej Rzeczy-pospolitej, lecz jednocze\u015bnie nie widz\u0105c mo\u017cliwo\u015bci utworzenia narodu politycznego na wz\u00f3r Polski lub Litwy. Odrodzenie prawos\u0142awia w pierwszej po\u0142owie owego stulecia wytworzy\u0142o fer-ment w\u015br\u00f3d szlachty ruskiej, ulegaj\u0105cej polskiej akulturacji, lecz oceniaj\u0105cej asymilacj\u0119 jako akt zdrady. Kolaboracja op\u0142aca\u0142a si\u0119, lecz by\u0142a pot\u0119piana przez kozactwo i mieszczan, co dla polonizu-j\u0105cej si\u0119 szlachty stwarza\u0142o sytuacj\u0119 nie do zniesienia. Natomiast po Beresteczku i Perejas\u0142awiu mowy ju\u017c nawet by\u0107 nie mog\u0142o o faktycznej unii narod\u00f3w na wz\u00f3r Unii Lubelskiej. {—-}[Ustawa z dnia 31.VII.1981, O kontroli publikacji i widowisk, art. 2 pkt 6 (Dz. U. Nr 20, poz. 99, zm.: 1983, Dz. U.. nr 44, poz. 204)].<\/p>\n
I w\u00f3wczas zabrak\u0142o ju\u017c miejsca dla Adama Kisiela.<\/p>\n
#<\/p>\n
A wi\u0119c Kysil czy Kisiel? Kim by\u0142?<\/p>\n
Na pewno jednym i drugim. Na pewno jednym z ostatniego ju\u017c w naszych dziejach pokolenia, kt\u00f3re o sobie jeszcze m\u00f3wi\u0142o : \u201eGente Ruthenus, natione Polonus sum\u201d.<\/i> By\u0142 jednym z przedstawi-cieli tak licznych ruskich rod\u00f3w szlacheckich, kt\u00f3rych nazwiska ju\u017c od stuleci wesz\u0142y w krwiobieg polskiej historii i kultury: Czartoryskich i Czetwerty\u0144skich, Zas\u0142awskich i Sanguszk\u00f3w, Puzyn\u00f3w i So\u0142tan\u00f3w, Tryzn\u00f3w, Kopci\u00f3w, Kropiwnickich \u2026<\/p>\n
A czy by\u0142 patriot\u0105, kolaborantem, czy zdrajc\u0105? M\u00f3j Bo\u017ce! Z niszy ko\u015bcio\u0142a w Nieskiniczach, w kt\u00f3rego podziemiach cudem zachowa\u0142 si\u0119 sarkofag z doczesnymi szcz\u0105tkami Adama Hryhorowicza Swiato\u0142dycza Kisiela, spogl\u0105da na nas twarz rozumna, o wypuk\u0142ym czole, wydatnym nosie, lekko cofni\u0119tej brodzie. Czy\u017cby cz\u0142owiek s\u0142abej woli? \u017byciorys zdaje si\u0119 temu przeczy\u0107.<\/p>\n
{—-}[Ustaw z dn. 31.VII.1981, O kontroli publikacji i widowisk, art. 2 pkt 3 (Dz. U. Nr 20, poz. 99, zm.: 1983 Dz. U. Nr 44, poz. 204}].<\/p>\n
JERZY JASTRZ\u0118BOWSKI<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 KYSIL\u00a0 CZY\u00a0 KISIEL \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tygodnik Powszechny, 27.VII.1986 JERZY JASTRZ\u0118BOWSKI Dla nas by\u0142 Adamem Kisielem, wojewod\u0105 kijowskim. Dla Ukrai\u0144c\u00f3w to Adam Hryhorowicz Kysil. Polska opinia, ukszta\u0142towana sienkiewiczowskim opisem (z kt\u00f3rego wyk\u0142adni\u0105 historii pogranicza ostro niegdy\u015b polemizowa\u0142 Olgierd G\u00f3rka), zna Kisiela jako l\u0119kliwego ugodowca, sw\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do kompromisu po\u015brednio odpowiedzialnego za niest\u0142umienie w por\u0119 \u201ebuntu […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=136"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}