{"id":179,"date":"2013-08-27T10:23:15","date_gmt":"2013-08-27T08:23:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/?p=179"},"modified":"2013-08-27T10:23:15","modified_gmt":"2013-08-27T08:23:15","slug":"czyj-bedzie-wiek-xxi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/?p=179","title":{"rendered":"Czyj b\u0119dzie wiek XXI"},"content":{"rendered":"

Czyj b\u0119dzie wiek XXI<\/h1>\n
01 grudnia 1996 | Plus Minus | JJ<\/div>\n
\n

Nie ma sensu przekonywa\u0107 ludzi, \u017ce nowe stulecie, kt\u00f3rego nadej\u015bcie b\u0119d\u0105 \u015bwi\u0119towa\u0107 ju\u017c za trzy lata, zacznie si\u0119 dopiero w styczniu roku 2001. Je\u015bli wi\u0119kszo\u015b\u0107 uwa\u017ca rok dwutysi\u0119czny za pocz\u0105tek „nowej ery”, to nie warto si\u0119 sprzecza\u0107. Lepiej podpowiedzie\u0107, co mo\u017ce szykowa\u0107 nowe stulecie, cho\u0107 niespodzianek przewidzie\u0107 si\u0119 nie da.<\/b><\/p>\n

Czyj b\u0119dzie wiek XXI<\/b><\/p>\n

Dok\u0142adnie sto lat temu \u00f3wczesny premier Kanady, sir Wilfrid Laurier, wywo\u0142a\u0142 sensacj\u0119 o\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce tak jak wiek XIX by\u0142 wiekiem Stan\u00f3w Zjednoczonych, tak XX wiek b\u0119dzie wiekiem Kanady. By\u0142 to p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144ski punkt widzenia. Najwi\u0119ksz\u0105 sensacj\u0119 wzbudzi\u0142a ta przepowiednia w\u015br\u00f3d Brytyjczyk\u00f3w. Wiedzieli, \u017ce wiek XIX nale\u017ca\u0142 do nich, jako \u017ce brytyjski ekspansjonizm rozprzestrzeni\u0142 angielski wzorzec rz\u0105d\u00f3w na dwie trzecie \u015bwiata, opr\u00f3cz \u00f3wczesnej Rosji. Dlaczego \u015bwiat XX wieku nie mia\u0142by nale\u017ce\u0107 do nich? Nie mogli wiedzie\u0107, \u017ce ju\u017c po dw\u00f3ch latach wybuchnie wojna burska (1899 — 1902) , kt\u00f3ra — jak si\u0119 okaza\u0142o –by\u0142a pocz\u0105tkiem ko\u0144ca brytyjskiego imperium.<\/b><\/p>\n

Dwudziesty wiek sta\u0142 si\u0119 wiekiem Ameryki i na ten temat nie warto chyba dyskutowa\u0107. Kompromitacja ludob\u00f3jczego imperializmu ideologicznego, reprezentowanego przez hitlerowsk\u0105 Rzesz\u0119 i stalinowsko-bre\u017cniewowski ZSRR, umocni\u0142a pozycj\u0119 USA u progu nowego wieku. Ale co dalej?<\/p>\n

Imperia nie w modzie<\/b><\/p>\n

U progu kolejnego stulecia Ameryka jest tak pot\u0119\u017cna, i\u017c — gdyby to by\u0142 nadal wiek XIX, wiek pa\u0144stw narodowych i ekspansji terytorialnej — ameryka\u0144ska piechota morska mog\u0142aby co roku l\u0105dowa\u0107 w coraz to innym kraju Ameryki \u0141aci\u0144skiej lub na coraz to nowym archipelagu Pacyfiku, osadzaj\u0105c pos\u0142usznych kacyk\u00f3w na miejscowych tronach. Jako\u015b o tym nie s\u0142ycha\u0107. Wielka Brytania, Francja, Holandia, Portugalia dawno pozby\u0142y si\u0119 swych imperi\u00f3w kolonialnych. Dwudziesty wiek przyni\u00f3s\u0142 dowody na to, \u017ce obrona imperialnych przycz\u00f3\u0142k\u00f3w w \u0142onie obcych cywilizacji jest nieop\u0142acalna. Nasz wiek przeni\u00f3s\u0142 linie mi\u0119dzypa\u0144stwowych podzia\u0142\u00f3w i konflikt\u00f3w na cywilizacje. Sk\u0142ania to niekt\u00f3rych politolog\u00f3w do katastroficznych przepowiedni.<\/p>\n

Cywilizacje zamiast pa\u0144stw<\/b><\/p>\n

Z cywilizacjami jest k\u0142opot. Cywilizacj\u0105 jest grupa spo\u0142eczno\u015bci lub narod\u00f3w, kt\u00f3re — bez wzgl\u0119du na granice pa\u0144stwowe — s\u0105 z\u0142\u0105czone wi\u0119zami wsp\u00f3lnej kultury: religi\u0105, j\u0119zykiem, obyczajami, do\u015bwiadczeniem historycznym, b\u0105d\u017a po prostu w\u0142asnym uto\u017csamieniem si\u0119 ze wsp\u00f3lnot\u0105.<\/p>\n

W swej dziesi\u0119ciotomowej pracy „Studium historii” Arnold Toynbee wylicza dwadzie\u015bcia sze\u015b\u0107 cywilizacji w historii \u015bwiata, z kt\u00f3rych ju\u017c tylko sze\u015b\u0107 istnia\u0142o w latach 1934 — 1954, gdy Toynbee pisa\u0142 swe klasyczne dzie\u0142o. By\u0142y to cywilizacje: \u0142aci\u0144ska Zachodu, prawos\u0142awna europejskiego Wschodu, konfucja\u0144ska („Chiny s\u0105 cywilizacj\u0105 udaj\u0105c\u0105 pa\u0144stwo”) , japo\u0144ska, islamska i hinduistyczna.<\/p>\n

W ponad 40 lat po ukazaniu si\u0119 tego dzie\u0142a Samuel P. Huntington, dyrektor Instytutu Studi\u00f3w Strategicznych Uniwersytetu Harvarda, dodaje do owej listy cywilizacji dwie nast\u0119pne: \u0142acinoameryka\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra — zdaniem autora — odszczepi\u0142a si\u0119 od pnia cywilizacji Zachodu, oraz afryka\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra — zniszczona niegdy\u015b przez Europejczyk\u00f3w i Arab\u00f3w — odradza si\u0119 w b\u00f3lach, lecz chwilami rozpada si\u0119 szybciej, ni\u017c powstaje.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ceczka Huntingtona „Zderzenie cywilizacji” (The Clash of Civilizations, Simon & Schuster, Nowy Jork 1996, 167 stron) , opublikowana kilka tygodni temu, powsta\u0142a na bazie jego eseju sprzed trzech lat, drukowanego w ameryka\u0144skim kwartalniku „Foreign Affairs”, \u00f3w esej za\u015b powsta\u0142 jako odpowied\u017a na „Koniec historii”, ksi\u0105\u017ck\u0119 by\u0142ego urz\u0119dnika Departamentu Stanu USA, Francisa Fukuyamy. U progu lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych Fukuyama twierdzi\u0142, \u017ce zwyci\u0119stwo Zachodu nad \u015bwiatowym systemem komunistycznym zapocz\u0105tkuje d\u0142ugi okres pokojowego rozwoju ludzko\u015bci, poniewa\u017c zachodnia cywilizacja, oparta na demokracji i dzia\u0142aniu wolnego rynku, rozszerzy si\u0119 stopniowo na ca\u0142y \u015bwiat i po pewnym czasie nie b\u0119dzie komu z kim walczy\u0107 — b\u0119dzie to koniec historii.<\/p>\n

Huntington rozprawia si\u0119 z t\u0105 teori\u0105, twierdzi, \u017ce ludzko\u015b\u0107 ma dopiero przed sob\u0105 konflikty na ogromn\u0105 skal\u0119.<\/p>\n

Walka cywilizacji?<\/b><\/p>\n

Huntington twierdzi, \u017ce pa\u0144stwa narodowe mog\u0105 si\u0119 sprzecza\u0107 i walczy\u0107 ze sob\u0105, za\u015b potem godzi\u0107, poniewa\u017c polityczne interesy narod\u00f3w bywaj\u0105 zmienne. Cywilizacje pozostaj\u0105ce w konflikcie ze sob\u0105 nie b\u0119d\u0105 si\u0119 godzi\u0107, poniewa\u017c ich odmienne systemy warto\u015bci s\u0105 sta\u0142e w skali pokole\u0144.<\/p>\n

Autor pisze, \u017ce nast\u0119pne stulecie przyniesie gwa\u0142towne zaostrzenie konflikt\u00f3w wzd\u0142u\u017c linii „uskok\u00f3w tektonicznych” dziel\u0105cych cywilizacje, w tym zw\u0142aszcza europejsk\u0105 cywilizacj\u0119 Zachodu oraz cywilizacj\u0119 islamu. Cywilizacja islamu ci\u0105gnie si\u0119 szerokim pasem p\u00f3\u0142nocnej Afryki, przez Bliski i \u015arodkowy Wsch\u00f3d do Zatoki Bengalskiej i przez P\u00f3\u0142wysep Malajski oraz Indonezj\u0119 zbli\u017ca si\u0119 do Australii. Na odcinku europejskim ten front przebiega w poprzek Morza \u015ar\u00f3dziemnego, wpieraj\u0105c si\u0119 w Ba\u0142kany, gdzie \u0142\u0105czy si\u0119 z granic\u0105 dziel\u0105c\u0105 \u0142aci\u0144sk\u0105 cywilizacj\u0119 Zachodu od prawos\u0142awnej cywilizacji wschodniej Europy. Do tego frontu, najbli\u017cszego Polsce, za chwil\u0119 wr\u00f3cimy.<\/p>\n

Nadchodz\u0105cy wiek chaosu<\/b><\/p>\n

Na t\u0119 w miar\u0119 klarown\u0105 map\u0119 cywilizacji \u015bwiata trzej kolejni autorzy — historyk wojen Martin van Creveld z Hebrajskiego Uniwersytetu w Jerozolimie, politolog Thomas Homer-Dixon z Uniwersytetu w Toronto oraz eseista i komentator polityczny Robert D. Kaplan („Duchy Ba\u0142kan\u00f3w”) — nak\u0142adaj\u0105 inaczej zarysowane kontury przysz\u0142ych konflikt\u00f3w. Homer-Dixon jest katastrofist\u0105. Twierdzi, \u017ce nadchodz\u0105ce kl\u0119ski ekologiczne wymusz\u0105 forsown\u0105 migracj\u0119 setek milion\u00f3w ludzi i za\u0142amywanie si\u0119 granic pa\u0144stwowych pod naporem przybysz\u00f3w. Kaplan i van Creveld twierdz\u0105, \u017ce zmierzch wysoko zorganizowanych pa\u0144stw narodowych doprowadzi do anarchizacji \u015bwiata: n\u0119dza, epidemie i wojny lokalne wymusz\u0105 migracje ludno\u015bci na skal\u0119 niespotykan\u0105 od czasu w\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w w Eurazji.<\/p>\n

Wszystko to widzimy ju\u017c dzisiaj w Afryce. Tez\u0105 autor\u00f3w jest, i\u017c przysz\u0142o\u015b\u0107 przyniesie pogorszenie si\u0119 sytuacji.<\/p>\n

W lutym 1994 roku adresowany do ameryka\u0144skiej elity intelektualnej miesi\u0119cznik „Atlantic” zamie\u015bci\u0142 wstrz\u0105saj\u0105cy reporta\u017c Kaplana „Nadchodz\u0105ca anarchia”. Tekst opatrzony by\u0142 ogromnym zdj\u0119ciem: m\u0142ody Afrykanin z ka\u0142asznikowem biegnie pasem startowym lotniska w Monrowii, przeskakuj\u0105c przez ogryzione przez szakale ludzkie czaszki, \u017cebra, piszczele. Na pierwszym planie — sczernia\u0142a piszczel tkwi\u0105ca jeszcze w skarpetce. Jest to metaforyczny obraz czarnej Afryki u schy\u0142ku stulecia: Liberia, Sierra Leone, Uganda, Somalia, Sudan, Rwanda, Burundi, Zair. Wsz\u0119dzie trwa\u0142y lub trwaj\u0105 walki, za\u015b uciekaj\u0105ca wiejska ludno\u015b\u0107 jest w 50 procentach zara\u017cona malari\u0105, w 10 — 20 procentach wirusem HIV.<\/p>\n

Pod koniec listopada jeden z pos\u0142\u00f3w do parlamentu Kenii zg\u0142osi\u0142 wniosek, aby w ca\u0142ym kraju u\u015bmierca\u0107 chorych na AIDS, nie ma ju\u017c dla nich bowiem miejsca w szpitalach. Wniosek upad\u0142, ale przy okazji opublikowano raport kenijskiej s\u0142u\u017cby zdrowia: 1 milion 700 tysi\u0119cy zara\u017conych wirusem HIV, codziennie 110 — 120 os\u00f3b umiera na komplikacje zwi\u0105zane z AIDS. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zaka\u017conych to nastolatki. Przy og\u00f3lnym bezrobociu seks jest jedyn\u0105 dost\u0119pn\u0105 rozrywk\u0105. W Ugandzie, Tanzanii, Mozambiku jest jeszcze gorzej. Czarn\u0105 Afryk\u0119 mo\u017cna by spisa\u0107 na straty, lecz n\u0119dza i wojny domowe wyp\u0119dzaj\u0105 ludno\u015b\u0107 ca\u0142ych wiosek r\u00f3wnie\u017c z Algierii, Somalii, Kurdystanu, Sri Lanki. A 900-milionowe Indie, w kt\u00f3rych stan Maharasztra (Bombaj) dziesi\u0105tkowany jest przez AIDS? A g\u0142\u00f3d wyp\u0142aszaj\u0105cy ludzi z wiosek?<\/p>\n

Co to ma wsp\u00f3lnego z map\u0105 cywilizacji i ze sprawami Europy?<\/p>\n

Festung Europa<\/b><\/p>\n

Pod ci\u015bnieniem n\u0119dzy strumyki afryka\u0144skich uciekinier\u00f3w ju\u017c od dawna przebijaj\u0105 si\u0119 do Europy przez Morze \u015ar\u00f3dziemne. Ostatnio sporo ha\u0142asu spowodowa\u0142o we W\u0142oszech odkrycie kolonii nielegalnych imigrant\u00f3w na Wyspach Pelagijskich, po\u0142o\u017conych bli\u017cej wybrze\u017ca Tunezji ni\u017c Sycylii. Wed\u0142ug prasy hiszpa\u0144skiej, spo\u015br\u00f3d setek afryka\u0144skich uciekinier\u00f3w, pr\u00f3buj\u0105cych co tydzie\u0144 przep\u0142yn\u0105\u0107 na \u0142\u00f3dkach i tratwach z Maroka do po\u0142udniowych wybrze\u017cy Portugalii i Hiszpanii, po\u0142owa ginie na morzu, s\u0142u\u017cby graniczne przechwytuj\u0105 i deportuj\u0105 40 procent, 10 procentom udaje si\u0119 dotrze\u0107 do najbli\u017cszej stacji kolejowej. W ci\u0105gu doby znajduj\u0105 si\u0119 w Pary\u017cu lub Brukseli i gin\u0105 z oczu. Jest to pocz\u0105tek wzbieraj\u0105cej fali.<\/p>\n

W Niemczech jest ju\u017c blisko 8 milion\u00f3w imigrant\u00f3w (przewa\u017cnie Turk\u00f3w, Kurd\u00f3w i by\u0142ych Jugos\u0142owian) , z tego dwa miliony nielegalnych. Francja (przybysze z Maghrebu i czarnej Afryki) ma ich, proporcjonalnie do liczby ludno\u015bci, jeszcze wi\u0119cej. Dlatego zjawisko Le Pena. W Szwajcarii co pi\u0105ty mieszkaniec jest imigrantem, dlatego niezwyk\u0142e referendum szwajcarskie 1 grudnia.<\/p>\n

Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107 nastroje antyimigranckie w Polsce, gdyby co pi\u0105ty mieszkaniec kraju by\u0142 ba\u0142ka\u0144skim Cyganem, bo\u015bniackiem ch\u0142opem lub somalijskim pasterzem.<\/p>\n

Fortress America<\/b><\/p>\n

USA barykaduj\u0105 granic\u0119 z Meksykiem, aby uchroni\u0107 si\u0119 przed zalewem uciekinier\u00f3w z Gwatemali, Salwadoru, Hondurasu. Tysi\u0105ce kilometr\u00f3w p\u0142otu z drutem kolczastym, ca\u0142odobowa obserwacja granicznej rzeki Rio Grande, ca\u0142onocne loty helikopter\u00f3w roz\u015bwietlaj\u0105cych busz halogenowymi reflektorami, patrole z noktowizorami, pu\u0142apki, po\u015bcigi za uciekaj\u0105cymi ci\u0119\u017car\u00f3wkami z \u017cywym towarem. Nastroje w Kalifornii? W referendum przeprowadzonym wraz z listopadowymi wyborami ludno\u015b\u0107 wezwa\u0142a w\u0142adze do wprowadzenia drastycznych sankcji antyimigracyjnych, pozbawiaj\u0105cych „nielegalnych” dost\u0119pu do s\u0142u\u017cby zdrowia i szkolnictwa. Lecz i tak hiszpa\u0144ski jest j\u0119zykiem oficjalnym w po\u0142udniowej Kalifornii na r\u00f3wni z angielskim. Nie da si\u0119 ignorowa\u0107 fakt\u00f3w.<\/p>\n

Wi\u0119c czyj b\u0119dzie wiek XXI?<\/b><\/p>\n

Wiele m\u00f3wi si\u0119 o Chinach, kt\u00f3re ju\u017c w pierwszej dekadzie przysz\u0142ego stulecia maj\u0105 sta\u0107 si\u0119 trzeci\u0105 (po krajach NAFTA i Unii Europejskiej) pot\u0119g\u0105 gospodarcz\u0105 i militarn\u0105 \u015bwiata. Lecz s\u0105 te\u017c inne przypuszczenia.<\/p>\n

Po wiekach ekspansji terytorialnej i hekatombach ludno\u015bci wyniszczanej w oficjalnie wypowiadanych wojnach XXI wiek mo\u017ce wyr\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 ogromnym egoizmem, strachem i zamykaniem si\u0119 w sobie narod\u00f3w bogatych, za\u015b ekspansj\u0105 biednych. Wiek XXI mo\u017ce przypa\u015b\u0107 tej cywilizacji, kt\u00f3ra najskuteczniej zabezpieczy si\u0119 przed nowymi w\u0119dr\u00f3wkami lud\u00f3w. Ju\u017c obecnie ca\u0142e grupy pa\u0144stw nale\u017c\u0105cych do zachodniej cywilizacji, broni\u0105c swego dobrobytu i swego stylu \u017cycia przed ludzkim potopem z po\u0142udnia i wschodu, zatrzaskuj\u0105 wrota graniczne.<\/p>\n

Unia Europejska i Ameryka P\u00f3\u0142nocna. .. W tych kierunkach p\u0142yn\u0105 dzisiejsze strumienie, w przysz\u0142o\u015bci — rzeki n\u0119dzy ludzkiej. Jako\u015b nie s\u0142ycha\u0107 o uciekinierach do Chin, Japonii (jest tam troch\u0119 starych imigrant\u00f3w z Korei i nowych z Filipin, lecz hermetyczna kultura skutecznie odrzuca przeszczepy) lub Rosji, chyba \u017ce w tranzycie.<\/p>\n

Kilka lat temu w Los Angeles powiedzia\u0142em gospodarzowi, \u017ce chcia\u0142bym przej\u015b\u0107 si\u0119 po mie\u015bcie. Gospodarz wyci\u0105gn\u0105\u0142 kluczyki samochodowe i powiedzia\u0142, abym pojecha\u0142 bulwarem Wilshire do Santa Monica na pla\u017c\u0119. Chcesz pieszo? ! To przejd\u017a si\u0119 bulwarem do Rodeo Drive, tam b\u0119dziesz bezpieczny, bo przed ka\u017cdym sklepem z bi\u017cuteri\u0105 stoi uzbrojony stra\u017cnik. Tylko nie p\u00f3jd\u017a w odwrotnym kierunku. Oczywi\u015bcie poszed\u0142em w odwrotnym kierunku. Wypalone domy, sterty gruzu na ulicach, gromadki czarnych wyrostk\u00f3w bawi\u0105cych si\u0119 w wojn\u0119, dw\u00f3ch Murzyn\u00f3w patrz\u0105cych na mnie ze zdziwieniem, w poprzek chodnika cia\u0142o: twarz przykryta gazet\u0105, jedna stopa obuta, druga, zakrwawiona — bosa. Gdy p\u00f3\u017aniej opowiedzia\u0142em, com widzia\u0142, gospodarz przerazi\u0142 si\u0119: poszed\u0142e\u015b na Skid Row, do dzielnicy degenerat\u00f3w, cud, \u017ce\u015b wr\u00f3ci\u0142 \u017cywy!<\/p>\n

Kraje NATO i Unii Europejskiej podr\u00f3\u017cuj\u0105 przez \u015bwiat niczym pasa\u017cerowie opancerzonego cadillaka, jad\u0105cego przez tak\u0105 dzielnic\u0119 n\u0119dzy. Polska jeszcze biegnie obok, trzymaj\u0105c si\u0119 klamki, lecz wkr\u00f3tce pasa\u017cerowie odblokuj\u0105 zatrzask, wci\u0105gn\u0105 petenta do \u015brodka i szybciutko ponownie zatrzasn\u0105 drzwi. Maj\u0105 w tym sw\u00f3j interes.<\/p>\n

Zatrzaskiwanie drzwi<\/b><\/p>\n

24 listopada mi\u0119dzynarodowy serwis radia BBC nada\u0142 reporta\u017c z Polski. Korespondentka BBC w Warszawie, Sanchia Berg, u\u017cy\u0142a d\u017awi\u0119ku zatrzaskiwanych wr\u00f3t jako motywu dla opisu swej wizyty w o\u015brodku dla azylant\u00f3w pod Warszaw\u0105. Ubieg\u0142ego lata, wed\u0142ug Berg, dwa tysi\u0105ce egzotycznych przybysz\u00f3w zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 o azyl do polskich w\u0142adz. Liczba niewielka, lecz trzykrotnie wi\u0119ksza ni\u017c rok wcze\u015bniej. Za rok ta liczba ponownie wzro\u015bnie kilkakrotnie i b\u0119dzie ros\u0142a nadal w post\u0119pie geometrycznym. W miar\u0119 wzrostu zamo\u017cno\u015bci Polski wzrastaj\u0105ca liczba przybysz\u00f3w b\u0119dzie pr\u00f3bowa\u0142a osiedli\u0107 si\u0119 nad Wis\u0142\u0105, zamiast — jak dotychczas — traktowa\u0107 Polsk\u0119 jako tranzytowy korytarz do Niemiec. Gdy przybli\u017cy si\u0119 termin wej\u015bcia Polski do ekskluzywnych klub\u00f3w Zachodu, t\u0142ok na polskich granicach zrobi si\u0119 ogromny.<\/p>\n

I w\u00f3wczas Polska — tak jak obecnie Francja, Niemcy i USA — spr\u00f3buje zatrzasn\u0105\u0107 drzwi. K\u0142opoty wynikn\u0105 ze wschodni\u0105 granic\u0105.<\/p>\n

Wschodnia granica Zachodu<\/b><\/p>\n

W swym eseju sprzed trzech lat w „Foreign Affairs” Huntington publikuje map\u0119 Europy, na kt\u00f3rej grub\u0105 krech\u0105 odgranicza zasi\u0119gi cywilizacji: \u0142aci\u0144skiej Zachodu, prawos\u0142awnej Wschodu i islamskiej na Ba\u0142kanach.<\/p>\n

Ktokolwiek interesuje si\u0119 dawn\u0105 histori\u0105 Polski, nie powstrzyma wzruszenia. Ameryka\u0144ski periodyk ko\u0144ca naszego stulecia ca\u0142kiem nie\u015bwiadomie sk\u0142ada ho\u0142d polskim dyplomatom i dow\u00f3dcom okresu od Kazimierza Jagiello\u0144czyka do Stefana Batorego, stoj\u0105cym w\u00f3wczas oko w oko z carskimi dyplomatami i dow\u00f3dcami okresu od Iwana Srogiego do Iwana Gro\u017anego. Oto po zachodniej, „naszej” stronie grubej linii — nadal, po 400 — 500 latach! — plasuj\u0105 si\u0119: p\u00f3\u0142nocne Inflanty (dzisiejsza Estonia) , Kurlandia i by\u0142e polskie Inflanty (dzisiejsza \u0141otwa) , Auksztota i \u017bmud\u017a (Litwa) . Linia graniczna mi\u0119dzy cywilizacjami Zachodu i Wschodu biegnie z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie od Dyneburga (dzisiejsze Daugavpils) , przez Baranowicze i Pi\u0144sk na Bia\u0142orusi, przez \u0141uck i Stanis\u0142aw\u00f3w (Iwano-Frankiwsk) na Ukrainie, przekracza Gorgany w Karpatach i odkrawa \u0142aci\u0144sko-protestancki Siedmiogr\u00f3d od prawos\u0142awnej Rumunii.<\/p>\n

To nie jest aluzja do mo\u017cliwo\u015bci przesuwania granic, kt\u00f3re musz\u0105 pozosta\u0107 tam, gdzie je historia umie\u015bci\u0142a na mapie. Jest to obiektywne stwierdzenie, \u017ce raz przyj\u0119te wzorce kultury s\u0105 niezwykle odporne na wielowiekowe ataki armii, terroru, propagandy, ksi\u0119\u017cycowej ideologii i ksi\u0119\u017cycowej ekonomii. Jest to te\u017c zapowied\u017a, \u017ce wschodnia granica Polski pozostanie porowata, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci po jej obu stronach umie porozumiewa\u0107 si\u0119 w tym samym b\u0105d\u017a podobnym j\u0119zyku, chodzi\u0107 do tych samych b\u0105d\u017a podobnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, zawiera\u0107 ma\u0142\u017ce\u0144stwa i przelicza\u0107 transakcje na t\u0119 sam\u0105 walut\u0119 (do niedawna by\u0142 ni\u0105 dolar, obecnie przelicznikiem staje si\u0119 coraz wy\u017cej ceniony polski z\u0142oty) .<\/p>\n

Rosja boi si\u0119 izolacji<\/b><\/p>\n

Genera\u0142a Aleksandra Lebiedia, przebywaj\u0105cego w USA w listopadzie, reporter ameryka\u0144skiej publicznej telewizji PBS spyta\u0142 o spraw\u0119 rozszerzenia NATO na wsch\u00f3d. Chropawy bas Lebiedia, poprzednio znanego z agresywnych wypowiedzi na ten temat, zabrzmia\u0142 niemal p\u0142aczliwie: nie ma powodu do rozbudowywania NA-TO, Rosja naprawd\u0119 nie planuje wojny, zamiast NATO potrzebny jest szerszy uk\u0142ad, broni\u0105cy przed terroryzmem grup\u0119 kraj\u00f3w, do kt\u00f3rej Rosja r\u00f3wnie\u017c powinna nale\u017ce\u0107. Podstawmy pod s\u0142owo „terroryzm” Chi\u0144czyk\u00f3w z drugiego brzegu Ussuri i muzu\u0142ma\u0144skich fundamentalist\u00f3w atakuj\u0105cych Tad\u017cykistan, a zrozumiemy, \u017ce Rosja istotnie ma si\u0119 czego ba\u0107. W swej ksi\u0105\u017cce Huntington pisze: zar\u00f3wno w \u0142onie rozdrobnionej cywilizacji islamskiej, jak i scentralizowanej chi\u0144skiej panuje nowy duch wiary we w\u0142asne si\u0142y; panuje przekonanie, \u017ce po czterech wiekach upokorze\u0144 z r\u0105k p\u00f3\u0142nocnej bia\u0142ej rasy przychodzi czas na wyr\u00f3wnanie rachunk\u00f3w.<\/p>\n

Rosja zas\u0142uguje na ochron\u0119 w ramach szeroko zakrojonej organizacji bezpiecze\u0144stwa, za\u015b Zach\u00f3d s\u0142usznie powtarza, \u017ce NATO nie jest skierowane przeciw niej. Lecz zdrowiej b\u0119dzie dla Rosji, Zachodu, a zw\u0142aszcza dla Polski, gdy tak\u0105 organizacj\u0119 utworzy si\u0119 dopiero po rozszerzeniu NATO. Znakomitym partnerem do rozm\u00f3w z Rosj\u0105 b\u0119dzie w\u00f3wczas Rada Wsp\u00f3\u0142pracy P\u00f3\u0142nocnoatlantyckiej (NACC) , za kt\u00f3r\u0105 b\u0119dzie sta\u0142a pot\u0119ga NATO. Podpowiada to historia, zw\u0142aszcza historia rosyjskiej dyplomacji, przez wielu uwa\u017canej za najlepsz\u0105 w \u015bwiecie.<\/p>\n

Rosyjska dyplomacja<\/b><\/p>\n

Od bojara „dumnego” (cz\u0142onka carskiej Dumy) Ordina-Naszczokina w po\u0142owie XVII wieku, po Andrieja Gromyk\u0119 rosyjscy dyplomaci dali si\u0119 pozna\u0107 jako niezwykle twardzi rozm\u00f3wcy: \u017cadnych ust\u0119pstw, dop\u00f3ki w\u0142asna armia silna i gotowa, a przeciwnik nie przygotowany do wojny; dobre ch\u0119ci wykazuj\u0105 tylko w sytuacji odwrotnej. Najnowszy szef moskiewskiego MSZ jest najwy\u017cszej klasy przedstawicielem tej szko\u0142y dyplomat\u00f3w.<\/p>\n

Jeden z najbardziej opiniotw\u00f3rczych tygodnik\u00f3w na \u015bwiecie, londy\u0144ski „Economist”, z 23 listopada wyra\u017ca tak\u0105 opini\u0119 o Jewgieniju Primakowie: „Pan Primakow jest opanowany, wyrachowany, bywa dowcipny. Lecz w jego oczach zabarwionych kolorem \u0141ubianki jest co\u015b mro\u017c\u0105cego. (. .. ) Rosja nie umie zerwa\u0107 ze sw\u0105 tradycyjn\u0105 interpretacj\u0105 spraw \u015bwiata, wed\u0142ug kt\u00f3rej kraje staj\u0105 si\u0119 silniejsze przez os\u0142abianie innych kraj\u00f3w. W rejonach >>bliskiej zagranicy<< Rosja post\u0119puje wed\u0142ug tej logiki twardo i cynicznie. Prawdopodobnie post\u0119powa\u0142aby identycznie z nieco >>odleglejsz\u0105 zagranic\u0105<<, gdyby da\u0107 jej tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. Tymczasem wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142ych kraj\u00f3w satelickich wzrasta w si\u0142\u0119 i Rosja nic na to nie mo\u017ce poradzi\u0107”.<\/p>\n

Mowa m. in. o Polsce, kt\u00f3ra si\u0142\u0105 rozp\u0119du, owego „momentum”, o kt\u00f3rym pisze Kazimierz Dziewanowski w Plusie-Minusie z 2 — 3 listopada, dopada wreszcie g\u0142\u00f3wnego nurtu historii i u progu XXI stulecia chyba nie da si\u0119 ju\u017c ze\u0144 zepchn\u0105\u0107.<\/p>\n

Momentum<\/b><\/p>\n

Gdy sprawy id\u0105 pomy\u015blnie, wystarczy nie przeszkadza\u0107, aby proces dokonywa\u0142 si\u0119 sam. Na tym polega pot\u0119ga „momentum”. Pozwol\u0119 sobie wprowadzi\u0107 kosmetyczn\u0105 poprawk\u0119 do tekstu Dziewanowskiego: sytuacja Polski jest najpomy\u015blniejsza w kontek\u015bcie Europy i \u015bwiata nie od 300 lat, lecz od 400. Ju\u017c w okresie wiktorii wiede\u0144skiej 1683 roku Polska sz\u0142a ku przepa\u015bci, cho\u0107 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni tak tego nie odczuwali. W 1686 roku Moskwa wymusi\u0142a na Polsce upokarzaj\u0105cy traktat o „wiecznym pokoju”, podwa\u017caj\u0105cy suwerenno\u015b\u0107 Rzeczypospolitej. Kr\u00f3l Jan Sobieski, podpisuj\u0105c pergamin, p\u0142aka\u0142. Dworzanin zanotowa\u0142 s\u0142owa monarchy: „Dura necessitas przymusi\u0142a, a Moskwa czas sposobny u\u0142api\u0142a na sw\u0105 stron\u0119”. Carska dyplomacja ju\u017c w\u00f3wczas by\u0142a znakomita, za\u015b Polska — bezwolna i rozbita. „Momentum” sz\u0142o przeciw Polsce, z przerw\u0105 na traktaty wersalski i ryski (1919 — 1921) , a\u017c do powstania „Solidarno\u015bci”. Zwrot nast\u0105pi\u0142 w ci\u0105gu jednej dekady. Oddajmy sprawiedliwo\u015b\u0107, komu nale\u017cy: r\u00f3wnie\u017c ekipy rz\u0105dz\u0105ce Polsk\u0105 po 1993 roku nie zmarnowa\u0142y „momentum”. Pokusa musia\u0142a by\u0107 wielka, bo przecie\u017c Polacy na og\u00f3\u0142 lubi\u0105 marnowa\u0107 zastane, by potem budowa\u0107 od nowa, zamiast budowa\u0107 na osi\u0105gni\u0119ciach poprzednik\u00f3w.<\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/b><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my do premiera Kanady, wymienionego na pocz\u0105tku. Katastroficzni politolodzy twierdz\u0105, \u017ce sir Wilfrid Laurier mia\u0142 racj\u0119. Pomyli\u0142 si\u0119 tylko o sto lat. Politolodzy twierdz\u0105, \u017ce je\u015bli sprawdz\u0105 si\u0119 koszmarne scenariusze nadchodz\u0105cego wieku anarchii, to Kanada b\u0119dzie najbezpieczniejszym krajem \u015bwiata w XXI wieku. Do po\u0142o\u017conej na ko\u0144cu \u015bwiata Australii uciekinierzy z Indonezji i Wietnamu dop\u0142ywaj\u0105 z \u0142atwo\u015bci\u0105 d\u017conkami lub nawet kajakami. Aby dosta\u0107 si\u0119 nielegalnie do Kanady, trzeba by przep\u0142yn\u0105\u0107 kajakiem przez Atlantyk albo Pacyfik lub te\u017c drepta\u0107 na nartach przez biegun p\u00f3\u0142nocny. Mo\u017cna jeszcze dosta\u0107 si\u0119 drog\u0105 via USA, ale do\u015bwiadczenie wskazuje, \u017ce je\u015bli kto\u015b raz dosta\u0142 si\u0119 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, to na og\u00f3\u0142 ju\u017c tam pozostaje.<\/p>\n

Ps. Przestraszonych czytelnik\u00f3w autor ostrzega: przepowiednie przysz\u0142o\u015bci klecone przez najwi\u0119kszych erudyt\u00f3w \u015bwiata zwykle s\u0142u\u017c\u0105 temu, aby p\u00f3\u017aniej inni erudyci mogli w uczony spos\u00f3b wyja\u015bni\u0107 powody, dla kt\u00f3rych przewidywania poprzednik\u00f3w nie spe\u0142ni\u0142y si\u0119.<\/p>\n

Jerzy Jastrz\u0119bowski<\/b><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czyj b\u0119dzie wiek XXI 01 grudnia 1996 | Plus Minus | JJ Nie ma sensu przekonywa\u0107 ludzi, \u017ce nowe stulecie, kt\u00f3rego nadej\u015bcie b\u0119d\u0105 \u015bwi\u0119towa\u0107 ju\u017c za trzy lata, zacznie si\u0119 dopiero w styczniu roku 2001. Je\u015bli wi\u0119kszo\u015b\u0107 uwa\u017ca rok dwutysi\u0119czny za pocz\u0105tek „nowej ery”, to nie warto si\u0119 sprzecza\u0107. Lepiej podpowiedzie\u0107, co mo\u017ce szykowa\u0107 nowe […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/179"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=179"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/179\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}