W stosunkach mi\u0119dzy Warszaw\u0105 i Kijowem Przemy\u015bl jest po prostu nie po drodze<\/b><\/p>\n
W\u0119ze\u0142 przemyski<\/b><\/p>\n
Koniec czerwca. Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma przemawia w Warszawie na sesji Zgromadzenia Narodowego. M\u00f3wi, \u017ce Ukrai\u0144cy nigdy nie zapomn\u0105, \u017ce Polacy jako pierwsi w 1991 roku uznali niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy. Stosunki polskoukrai\u0144skie s\u0105 znakomite. Kuczma m\u00f3wi, \u017ce Polska s\u0142u\u017cy Ukrainie przyk\u0142adem i pomoc\u0105 w trudnym dziele integracji z Europ\u0105. Ukraina rozumie d\u0105\u017cenie Polski do NATO, cho\u0107 niech\u0119tnie widzia\u0142aby bro\u0144 j\u0105drow\u0105 u swych granic. Prezydenci Polski i Ukrainy podpisuj\u0105 deklaracj\u0119 o partnerstwie strategicznym obu pa\u0144stw.<\/b><\/p>\n
Kilka dni wcze\u015bniej, na zje\u017adzie Zwi\u0105zku Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce, wiceminister Kultury Micha\u0142 Jagie\u0142\u0142o wyrazi\u0142 ubolewanie (niekt\u00f3re gazety pisa\u0142y o przeprosinach) w zwi\u0105zku z demonta\u017cem kopu\u0142y na ko\u015bciele Karmelit\u00f3w, by\u0142ej \u015bwi\u0105tyni grekokatolickiej w Przemy\u015blu. Demonta\u017c — rozpocz\u0119ty na zlecenie oo. karmelit\u00f3w w kwietniu i zako\u0144czony w czerwcu — wywo\u0142a\u0142 protesty konserwatora generalnego w Warszawie, prezydenta Lwowa, a zw\u0142aszcza kierownictwa Zwi\u0105zku Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce. Ukrai\u0144ski tygodnik warszawski „Nasze S\u0142owo” tydzie\u0144 w tydzie\u0144 zamieszcza\u0142 fotografie demonta\u017cu i protesty w tej sprawie.<\/p>\n
Co maj\u0105 ze sob\u0105 wsp\u00f3lnego Kuczma w Warszawie i kopu\u0142a ko\u015bcio\u0142a w Przemy\u015blu? Ot\u00f3\u017c maj\u0105 du\u017co wsp\u00f3lnego.<\/p>\n
Kopu\u0142a<\/b><\/p>\n
Ko\u015bci\u00f3\u0142 oo. Karmelit\u00f3w Bosych pod wezwaniem \u015bw. Teresy jest zabytkiem siedemnastowiecznym. Pod koniec XVIII stulecia rz\u0105d austriacki przeprowadzi\u0142 kasat\u0119 zakon\u00f3w na rozbiorowych ziemiach polskich, za\u015b wkr\u00f3tce potem „podarowa\u0142” opuszczony przez zakonnik\u00f3w ko\u015bci\u00f3\u0142 grekokatolikom. Ci w pierwszej po\u0142owie XIX wieku przerobili go na sw\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119, burz\u0105c star\u0105 sygnaturk\u0119 i wznosz\u0105c wjej miejsce kopu\u0142\u0119. Przez nast\u0119pne 150 lat ta kopu\u0142a sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 panoramy Przemy\u015bla. W 1946 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 „zwr\u00f3cono” oo. karmelitom. Par\u0119 lat temu ojcowie i ich parafianie nie oddali \u015bwi\u0105tyni grekokatolikom, mimo apeli biskup\u00f3w i papie\u017ca. Obecnie przywracaj\u0105 ko\u015bci\u00f3\u0142 do pierwotnego kszta\u0142tu i wystroju, zast\u0119puj\u0105c XIX-wieczn\u0105 kopu\u0142\u0119 rekonstrukcj\u0105 XVII-wiecznej sygnaturki. St\u0105d konflikt mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bciami polsk\u0105 i ukrai\u0144sk\u0105 w Przemy\u015blu.<\/p>\n
Po wizycie w Przemy\u015blu, tylko powierzchowny obserwator uwierzy, \u017ce to ju\u017c jest ca\u0142a prawda. Stosunki polsko-ukrai\u0144skie w Przemyskiem s\u0105 — zale\u017cnie od tego, z kim rozmawiam — albo niedobre, albo z\u0142e. Pytam — kto zawini\u0142?<\/p>\n
G\u0142osy<\/b><\/p>\n
Jaros\u0142aw Sydor jest przewodnicz\u0105cym przemyskiego oddzia\u0142u Zwi\u0105zku Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce. Na pocz\u0105tku o\u015bwiadcza, \u017ce niczego mi nie powie, poniewa\u017c dziennikarze-zdrajcy nigdy nie drukuj\u0105 tego, co ma do powiedzenia. W ko\u0144cu jednak m\u00f3wi, ja za\u015b notuj\u0119 starannie i prosz\u0119 redakcj\u0119 o nieopuszczenie \u017cadnego s\u0142owa: — Wina to przede wszystkim arcybiskupa Tokarczuka i by\u0142ego wojewody Jana Musia\u0142a, i redaktora Jacka Borz\u0119ckiego, i Zbigniewa Kami\u0144skiego, by\u0142ego dyrektora pa\u0144stwowego archiwum w Przemy\u015blu. Te cztery osoby winne s\u0105 stanu, jaki jest: pogorszenia si\u0119 stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich. Po stronie ukrai\u0144skiej nie widz\u0119 winnych, bo nie jest ona stron\u0105 w konflikcie, bo nie ma wp\u0142ywu. Ukrai\u0144cy nie stan\u0119li na wysoko\u015bci zadania w\u00f3wczas, gdy mogli mie\u0107 wp\u0142yw na rozw\u00f3j sytuacji. Za to win\u0119 ponosz\u0105 arcybiskup (grekokatolicki — przyp. J. J. ) Jan Martyniak i przewodnicz\u0105cy Zwi\u0105zku Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce, Jerzy Rejt. Nie potrafili si\u0119 oni w tej sytuacji znale\u017a\u0107 ze wzgl\u0119du na sw\u0105 zachowawczo\u015b\u0107.<\/p>\n
Red. Mieczys\u0142aw Nyczek, w przymyskim oddziale „Nowin Rzeszowskich”, \u015bmieje si\u0119: — No, po rozmowie z panem Sydorem ju\u017c pan wie, kto jest winny, a kto niewinny. Po polskiej stronie te\u017c mamy takie postacie. Jest tu, na przyk\u0142ad, ma\u0142a, ale bardzo ha\u0142a\u015bliwa grupka ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 przydzielaniem patent\u00f3w na prawdziwych Polak\u00f3w i zwyk\u0142ych Polak\u00f3w. Tych drugich uwa\u017caj\u0105 za s\u0142ugus\u00f3w ukrai\u0144skich. Redaktora Jacka Borz\u0119ckiego, gdy napisa\u0142 ostry artyku\u0142 o \u0142amaniu prawa przez Ukrai\u0144c\u00f3w, mianowano prawdziwym Polakiem. Dzisiaj, zdaje si\u0119, spad\u0142 ju\u017c do kategorii s\u0142ugusa. Bo oni wymagaj\u0105, aby by\u0142o ostro, bez przerwy ostro.<\/p>\n
Trzeba powiedzie\u0107, \u017ce godnie zachowuje si\u0119 hierarchia obu ko\u015bcio\u0142\u00f3w. W swej homilii na \u015bwi\u0119to Bo\u017cego Cia\u0142a arcybiskup J\u00f3zef Michalik podzi\u0119kowa\u0142 przemy\u015blanom za to, \u017ce „nie dali si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 w szachrajstwa polityk\u00f3w”. A o postawie grekokatolickiego arcybiskupa, Jana Martyniaka, sam si\u0119 pan ju\u017c dowiedzia\u0142. Dowiedzia\u0142em si\u0119 z nieoficjalnego \u017ar\u00f3d\u0142a, \u017ce hierarchia grekokatolicka nie przyby\u0142a na czerwcowy Zjazd Zwi\u0105zku Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce, podaj\u0105c jako przyczyn\u0119 obowi\u0105zki ko\u015bcielne. Prawdziw\u0105 przyczyn\u0105 mia\u0142a by\u0107 obawa biskup\u00f3w przed pr\u00f3bami wci\u0105gni\u0119cia ich w rozgrywki polityczne.<\/p>\n
A co z kopu\u0142\u0105 u ojc\u00f3w karmelit\u00f3w?<\/p>\n
Ponownie red. Nyczek: — Jestem przemy\u015blaninem z dziada pradziada wi\u0119c, szczerze m\u00f3wi\u0105c, \u017cal mi jej. Lecz by\u0142a to jednak przede wszystkim sprawa techniczna: drewniana kopu\u0142a by\u0142a ju\u017c tak przegni\u0142a, \u017ce grozi\u0142a zawaleniem si\u0119. Za\u015b mury ko\u015bcio\u0142a s\u0105 tak stare, \u017ce nie wytrzyma\u0142yby ci\u0119\u017caru nowej kopu\u0142y. Podsumowuj\u0105c: afera z kopu\u0142\u0105 to w 85 procentach konieczno\u015b\u0107 techniczna, za\u015b w 15 procentach ekstremizm ma\u0142ej grupy ludzi, kt\u00f3ra wygra\u0142a t\u0119 spraw\u0119 dla siebie.<\/p>\n
Z Igorem Szczerb\u0105, redaktorem naczelnym „Naszego S\u0142owa” i dzia\u0142aczem Zwi\u0105zku Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce, rozmawiam w Warszawie: — Ten konflikt, mo\u017cna powiedzie\u0107, ci\u0105gnie si\u0119 od czas\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y, kiedy to Polacy rozebrali w Przemy\u015blu \u015bwi\u0105tyni\u0119 prawos\u0142awn\u0105, datuj\u0105c\u0105 si\u0119 z czas\u00f3w w\u0142odzimierskohalickich i ksi\u0119\u017ca obmywali ka\u017cdy jej kamie\u0144 w Sanie, aby oczy\u015bci\u0107 budulec z pi\u0119tna schizmy. W stosunkach mi\u0119dzy Warszaw\u0105 i Kijowem Przemy\u015bl jest po prostu nie po drodze. Trwa tam konflikt lokalny, b\u0119d\u0105cy odzwierciedleniem zaburze\u0144 w psychice spo\u0142eczno\u015bci lokalnych — zar\u00f3wno Polak\u00f3w, jak i Ukrai\u0144c\u00f3w. Winnych obecnego zaostrzenia si\u0119 konfliktu widz\u0119 g\u0142\u00f3wnie po stronie polskiej, bo to ona sprawuje w\u0142adz\u0119, lecz s\u0105 r\u00f3wnie\u017c winni innego rodzaju. Nie m\u00f3wi\u0119 tu o przypadkach psychopatii antyukrai\u0144skiej, o ludziach zgrupowanych w Stowarzyszeniu Upami\u0119tnienia Ofiar Zbrodni Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w — z nimi nie ma nawet sensu rozmawia\u0107. Lecz taki zdawa\u0142oby si\u0119 normalny cz\u0142owiek, jak Jacek Borz\u0119cki, kierownik przemyskiego oddzia\u0142u „Nowin Rzeszowskich”: jak on czasem co\u015b napisze, to w Ukrai\u0144cach od razu ci\u015bnienie krwi si\u0119 podnosi.<\/p>\n
Red. Jacek Borz\u0119cki: — Gdy na zako\u0144czenie przemyskiego festiwalu muzyki bandurowej za\u015bpiewali sw\u00f3j hymn, awnim zwrotk\u0119: „Hej bracie, id\u017amy w b\u00f3j krwawy, \/ Od Sanu do Donu nie damy panowa\u0107 nikomu”, to wiceprezydent miasta, Andrzej Makiel z Unii Wolno\u015bci, cz\u0142owiek bardzo \u017cyczliwy Ukrai\u0144com, wyszed\u0142 z sali, za\u015b prezydent Przemy\u015bla, Tadeusz Sawicki z Porozumienia Centrum, pot\u0119pi\u0142 ten incydent na konferencji prasowej. Ukrai\u0144cy chyba maj\u0105 k\u0142opoty: m\u0142odzie\u017c im si\u0119 polonizuje. I to dlatego Zwi\u0105zek Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce prze do konfliktu, na przyk\u0142ad, buduj\u0105c bez pozwolenia pomniki gloryfikuj\u0105ce UPA, po to, by poderwa\u0107 m\u0142odzie\u017c do jakiego\u015b czynu. Ale skutki tego s\u0105 mizerne. Natomiast z kopu\u0142\u0105 ko\u015bcio\u0142a \u017ale si\u0119 sta\u0142o. Gdyby ojc\u00f3w karmelit\u00f3w sta\u0107 by\u0142o na wielkoduszno\u015b\u0107, to powinni by zrezygnowa\u0107 ze swych historycznych praw na rzecz s\u0142abszych, czyli ukrai\u0144skich grekokatolik\u00f3w, dla kt\u00f3rych kopu\u0142a by\u0142a symbolem. No, ale prawo do zmiany kopu\u0142y karmelici jednak mieli, bo s\u0105 w\u0142a\u015bcicielami ko\u015bcio\u0142a i uzyskali pozwolenie wojew\u00f3dzkiego konserwatora zabytk\u00f3w.<\/p>\n
Olga Hry\u0144kiw, redaktor „\u017bycia Przemyskiego”, wsp\u00f3\u0142pracownik TVP Krak\u00f3w, w kt\u00f3rej prowadzi magazyn po\u015bwi\u0119cony mniejszo\u015bciom: — Kto winien temu, co dzieje si\u0119 od kilku lat w Przemy\u015blu? Pytanie jest \u017ale postawione. Polacy i Ukrai\u0144cy powinni wreszcie przesta\u0107 zadawa\u0107 takie pytania, bo winy nie da si\u0119 sprawiedliwie odmierzy\u0107. Obecny konflikt jest oczywi\u015bcie pok\u0142osiem tego, co dzia\u0142o si\u0119 na tych ziemiach od roku 1943 do zako\u0144czenia akcji „Wis\u0142a”. Obie strony maj\u0105 odmienne pogl\u0105dy na t\u0119 spraw\u0119, ale przecie\u017c, na mi\u0142o\u015b\u0107 Bosk\u0105, ten sp\u00f3r dawno ju\u017c powinien straci\u0107 aktualno\u015b\u0107. A tymczasem sprawa kopu\u0142y jest tylko jednym z element\u00f3w d\u0142ugiego \u0142a\u0144cucha incydent\u00f3w. Tu co chwila co\u015b si\u0119 dzieje mi\u0119dzy Polakami i Ukrai\u0144cami, nie ma miesi\u0105ca bez incydentu. Gdy niedawno obrzucono kamieniami ukrai\u0144skie dzieci na placu zabaw, winny t\u0142umaczy\u0142 si\u0119: przecie\u017c to s\u0105 Ukrai\u0144cy! W dodatku obie strony post\u0119puj\u0105 wed\u0142ug zasady wet za wet, oko za oko. Nikt nie my\u015bli, do czego to prowadzi. Nawet w\u0142adze miasta post\u0119puj\u0105 nierozs\u0105dnie: oficjalnie wyci\u0105gaj\u0105 r\u0119k\u0119 do pojednania, za\u015b nieoficjalnie wci\u0105\u017c pope\u0142niaj\u0105 grzech zaniechania, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce musz\u0105 liczy\u0107 si\u0119 z opini\u0105 publiczn\u0105. A przecie\u017c powinny pracowa\u0107 nad kszta\u0142towaniem tej opinii! Zreszt\u0105 Zwi\u0105zek Ukrai\u0144c\u00f3w w Polsce post\u0119puje tak samo, i media po obu stronach te\u017c. Igor Szczerba w „Naszym S\u0142owie” dzia\u0142a tak samo zaczepnie jak Jacek Borz\u0119cki w „Nowinach Rzeszowskich”. Ostatnio Szczerba zamieszcza w swym pi\u015bmie z\u0142o\u015bliwo\u015bci w formie zagadek, prosz\u0105c czytelnik\u00f3w o nadsy\u0142anie odpowiedzi pod adresem „\u017bycia Przemyskiego”. M\u00f3wi\u0119 panu o tym, bo uwa\u017cam, \u017ce g\u0142upot\u0119 i nietolerancj\u0119 trzeba t\u0119pi\u0107 przede wszystkim we w\u0142asnych szeregach.<\/p>\n
Tadeusz Sawicki, prezydent Przemy\u015bla: — Ja u siebie nie widz\u0119 grzechu zaniechania. Nie s\u0105dz\u0119, aby spo\u0142eczno\u015b\u0107 ukrai\u0144ska by\u0142a nie doceniana. Natomiast aspiracje tej spo\u0142eczno\u015bci s\u0105 stosunkowo du\u017ce, przekraczaj\u0105ce nasze mo\u017cliwo\u015bci bud\u017cetowe. Mamy tylko jedn\u0105 szko\u0142\u0119 podstawow\u0105 dla dzieci ukrai\u0144skich, bo po prostu nie ma ch\u0119tnych — w istniej\u0105cej szkole przypada zaledwie kilkunastu uczni\u00f3w na klas\u0119. B\u0119dzie liceum ukrai\u0144skie, jest ju\u017c pierwsza klasa, mimo tego \u017ce koszty kszta\u0142cenia ucznia w tej szkole b\u0119d\u0105 o 60 procent wy\u017csze ni\u017c w polskim liceum. Natomiast co do stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich na tym terenie. .. Trudno, aby dialog polsko-ukrai\u0144ski by\u0142 pe\u0142ny i owocny, dop\u00f3ki strona ukrai\u0144ska nie uzna winy i problemu nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich i nie odetnie si\u0119 od ideologii OUN-UPA. Przecie\u017c ideologia Do\u0144cowa by\u0142a dla Ukrainy tym, czym by\u0142 hitleryzm dla Niemc\u00f3w. Niemcy zdystansowa\u0142y si\u0119 od hitleryzmu. Wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 winy za zasz\u0142o\u015bci ubieg\u0142ych kilku lat z\u0142o\u017cy\u0142bym na stron\u0119 ukrai\u0144sk\u0105. Ukrai\u0144cy wykazuj\u0105 fataln\u0105 tendencj\u0119 do uto\u017csamiania dzia\u0142alno\u015bci skrajnych grup polskich z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 w\u0142adz, a s\u0105 to dwie r\u00f3\u017cne sprawy. Ja nigdy nie ukrywa\u0142em, \u017ce moje nastawienie jest generalnie przychylne mniejszo\u015bciom, pod warunkiem poszanowania praw naszego kraju, kt\u00f3ry przecie\u017c nie zamyka granic, je\u015bli kto\u015b chce z niego dobrowolnie wyjecha\u0107. A m\u00f3wi\u0105c o poszanowaniu praw, do czego sam jestem z urz\u0119du zobowi\u0105zany, nie mog\u0119 przemilcze\u0107 sprawy budowania pomnik\u00f3w ku czci UPA. Je\u015bli maj\u0105 powstawa\u0107, to tylko zgodnie z prawem. Taki pomnik w Hruszowicach: nie otrzyma\u0142 pozwolenia organu nadzoru budowlanego, zbudowano go „na dziko”. Prawo przewiduje rozebranie tego obiektu. Mo\u017cna si\u0119 z tym nie zgadza\u0107, ale ja musz\u0119 prawa przestrzega\u0107.<\/p>\n
Red. Jacek Borz\u0119cki: — W og\u00f3le jest tutaj zasadnicza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nacjonalizmem ukrai\u0144skim i polskim. Ukrai\u0144ski podsycany jest od g\u00f3ry, przez w\u0142adze Zwi\u0105zku Ukrai\u0144c\u00f3w, polski — od do\u0142u, przez lokalnych ekstremist\u00f3w. Sawicki nie jest ekstremist\u0105, nazwa\u0142bym go ostrym patriot\u0105. A co do pomnika w Hruszowicach, to on ma racj\u0119. Ukrai\u0144cy postawili go bez zezwolenia w pa\u017adzierniku 1994 roku. Dostaliby pozwolenie, gdyby napis na nim by\u0142 w dw\u00f3ch j\u0119zykach, zamiast tylko w ukrai\u0144skim, i gdyby zrezygnowali z napisu „Chwa\u0142a bohaterom UPA”. Ale oni nie chcieli. I stoi teraz taki pomnik ideologii UPA na cmentarzu religijnym i straszy. Nawet \u017cadnych cia\u0142 \u017co\u0142nierzy UPA tam nie ma. W zesz\u0142ym roku kto\u015b zerwa\u0142 ze\u0144 tablic\u0119 ku czci kurenia \u017bele\u017aniaka. Jed\u017a, zobaczysz.<\/p>\n
Hruszowice<\/b><\/p>\n
Jad\u0119. Polska C, wyboiste, kr\u0119te drogi pi\u0105tej, czyli \u017cadnej, kategorii. Po prawej, wschodniej stronie, towarzyszy mi pasmo wzg\u00f3rz — tam ju\u017c Ukraina. Mi\u0119dzy wioskami Leszno i Nak\u0142o, przy szosie — dwumetrowy kamienny pomnik. To jeszcze nie ten. „W ho\u0142dzie funkcjonariuszom MO zamordowanym przez band\u0119 UPA podczas pe\u0142nienia s\u0142u\u017cby 3 VI 1945” i dwa nazwiska. Ogl\u0105dam pomnik starannie — \u017cadnych \u015blad\u00f3w wandalizmu. Skr\u00f3t MO i orze\u0142 bez korony nikomu nie przeszkadzaj\u0105. „Banda UPA” te\u017c widocznie nie przeszkadza.<\/p>\n
Kilka kilometr\u00f3w dalej, za wsi\u0105 Gaje (droga chyba wkr\u00f3tce si\u0119 ko\u0144czy) , po prawej stronie cmentarzyk, a w nim z daleka widoczne dwie graniaste kolumny, z\u0142\u0105czone u szczytu tr\u00f3jz\u0119bem, w \u015brodku krzy\u017c, po bokach \u017c\u00f3\u0142tob\u0142\u0119kitne flagi, na kamiennej p\u0142ycie napis: „Herojam UPA s\u0142awa, borcam za woliu Ukrainy”. I jeszcze cztery tablice ku czci czterech kureni: Prirwy-Berkuta, \u017belizniaka (po polsku — \u017bele\u017aniaka) , Konika-Bajdy i Rena.<\/p>\n
Pochylam si\u0119 nad tablic\u0105 \u017bele\u017aniaka, kt\u00f3rej mia\u0142o nie by\u0107. Ani \u015bladu uszkodze\u0144. Wygl\u0105da na oryginaln\u0105; spatynowana, pasuje idealnie, \u017cadnych \u015blad\u00f3w rekonstrukcji. Czary? Dopiero po powrocie do Przemy\u015bla \u017cmudne por\u00f3wnywanie zanotowanych liter z fotografi\u0105 orygina\u0142u pozwala ustali\u0107, \u017ce jest to jednak kopia, czyli rekonstrukcja. Co za ulga: nie by\u0142o czar\u00f3w, kr\u0119ci\u0142 si\u0119 przy tym jaki\u015b cz\u0142owiek.<\/p>\n
Zwiedzam cmentarzyk. Cia\u0142a Ukrai\u0144c\u00f3w tutaj le\u017c\u0105 i to le\u017c\u0105 „bohato”. Cztery kroki za pomnikiem, pod brzozowym krzy\u017cem z \u017c\u00f3\u0142to-b\u0142\u0119kitnymi proporczykami, stoi kopczyk kryj\u0105cy cia\u0142a Strzelc\u00f3w Siczowych z lat 1919–1920. W g\u0142\u0119bi — podobno groby pomordowanych ukrai\u0144skich kobiet i dzieci z okolicznych wiosek. Pytam Polaka w Przemy\u015blu, kto mordowa\u0142 te ofiary. Odpowiada: albo AK, albo BCh, a mo\u017ce KBW albo NKWD — nikt ju\u017c nie dojdzie prawdy. Faktem jest, \u017ce na tym cmentarzu cia\u0142 \u017co\u0142nierzy UPA nie ma, wi\u0119c pomnik jest demonstracj\u0105 polityczn\u0105. Gdyby\u017c by\u0142y cia\u0142a! Lecz przecie\u017c w Birczy, po drugiej stronie Przemy\u015bla, sytuacja jest odwrotna. Tam w rowie le\u017c\u0105 zakopane cia\u0142a \u017co\u0142nierzy UPA i od pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat czekaj\u0105 na przyzwoity poch\u00f3wek. Prezydent Sawicki m\u00f3wi mi, \u017ce rada gminy Bircza nie daje zgody na ekshumacj\u0119 poleg\u0142ych, prawdopodobnie obawiaj\u0105c si\u0119 demonstracyjnego wzniesienia pomnika ku czci UPA przez Ukrai\u0144c\u00f3w. Wi\u0119c i tak jest \u017ale, i tak niedobrze.<\/p>\n
G\u0142osy i szepty<\/b><\/p>\n
Dr Stanis\u0142aw St\u0119pie\u0144, dyrektor Po\u0142udniowo-Wschodniego Instytutu Naukowego w Przemy\u015blu: — Obie strony w tym konflikcie wykazuj\u0105 te same cechy — zacofanie edukacyjne, podatno\u015b\u0107 na prowokacje, nies\u0142ychany kult kombatanctwa. Polacy czcz\u0105 pami\u0119\u0107 AK, Ukrai\u0144cy — pami\u0119\u0107 UPA, i \u017cadna ze stron nie przyzna krztyny racji drugiej stronie. Opinie s\u0105 kszta\u0142towane przez elementy skrajne. W Przemy\u015blu nawet radni Unii Wolno\u015bci nie zdobyli si\u0119 na odwag\u0119, aby przeciwstawi\u0107 si\u0119 wmurowaniu w ko\u015bciele Karmelit\u00f3w tablicy ku czci polskich ofiar na Wo\u0142yniu, cho\u0107 Przemy\u015bl, to przecie\u017c nie Wo\u0142y\u0144 — tu Ukrai\u0144cy raczej brali ci\u0119gi od Polak\u00f3w, ni\u017c odwrotnie. Nie mieli odwagi si\u0119 przeciwstawi\u0107, gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tablic\u0119 wmurowano mi\u0119dzy innymi po to, by krzykliwa grupka hurrapatriot\u00f3w mog\u0142a nacieszy\u0107 si\u0119 widokiem tr\u00f3jz\u0119ba przedstawionego w pozycji do g\u00f3ry nogami.<\/p>\n
Tr\u00f3jz\u0105b jest narodowym god\u0142em Ukrainy, za\u015b przedtem Rusi — od tysi\u0105ca lat. Jak czu\u0142by si\u0119 Polak, zobaczywszy, na przyk\u0142ad we Lwowie, or\u0142a bia\u0142ego w koronie powieszonego za \u0142apy, g\u0142ow\u0105 w d\u00f3\u0142? Wi\u0119c jest ju\u017c zapasowy punkt zapalny na przysz\u0142o\u015b\u0107. A szykuje si\u0119 po nim nast\u0119pny w kolejce, i to tak gigantycznych rozmiar\u00f3w, \u017ce przedstawienie go rozsadzi\u0142oby ramy niniejszego reporta\u017cu.<\/p>\n
Dr St\u0119pie\u0144: — Sprawa kopu\u0142y u \u015bw. Teresy by\u0142a zar\u00f3wno prowokacj\u0105, jak i wyrazem g\u0142upoty. Ojcowie karmelici ulegli podszeptom z\u0142ych ludzi.<\/p>\n
W Przemy\u015blu zewsz\u0105d s\u0142ycha\u0107 szepty i podszepty. Na przyk\u0142ad: dlaczego patenty na polsko\u015b\u0107 i prawdziw\u0105 polsko\u015b\u0107 wydaje tu starszy pan, kt\u00f3ry sam podobno niegdy\u015b nosi\u0142 w kieszeni patent oficera Armii Czerwonej? Nara\u017canie \u017cycia, r\u00f3wnie\u017c w szeregach Armii Czerwonej, mog\u0142o by\u0107 chwalebne, ale — szepcz\u0105 ludzie — dlaczego ten pan teraz tak g\u0142o\u015bno krzyczy o polsko\u015bci?<\/p>\n
Olga Hry\u0144kiw z rozpacz\u0105 w g\u0142osie: — Jeszcze par\u0119 lat temu my\u015bla\u0142am, \u017ce wszystko idzie ku lepszemu. Przecie\u017c Polacy i Ukrai\u0144cy naprawd\u0119 nie musz\u0105 si\u0119 nienawidzi\u0107. Ale dzisiaj to ja ju\u017c opuszczam r\u0119ce. Po obu stronach s\u0105 jacy\u015b ludzie, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce warto si\u0119 nienawidzi\u0107. Jedni i drudzy prowokuj\u0105 incydenty po r\u00f3wno. Nie ma u nas spokojnego miesi\u0105ca. Po co to, w czyim to interesie?<\/p>\n
Sytuacja w Przemy\u015blu przypomina zasup\u0142any w\u0119ze\u0142. Ilekro\u0107 w\u0119ze\u0142 si\u0119 rozlu\u017ania, znajduje si\u0119 kto\u015b, kto starannie zaciska go na powr\u00f3t. Roztrz\u0105saj\u0105c pytanie Olgi — „w czyim to interesie? ” — zaczynam domy\u015bla\u0107 si\u0119, kto za tym stoi.<\/p>\n
Dr St\u0119pie\u0144: — Pa\u0144ski domys\u0142 jest chyba s\u0142uszny. Nie czarujmy si\u0119: teren pogranicza dawnego imperium nie zosta\u0142 „odpuszczony”. Du\u017cy konflikt polsko-ukrai\u0144ski by\u0142by Rosji bardzo na r\u0119k\u0119. A politycy w Warszawie nadal nie rozumiej\u0105 sytuacji.<\/p>\n
Koronkowa robota<\/b><\/p>\n
Cech\u0105 pracy dobrego wywiadu ofensywnego jest to, \u017ce wciela w \u017cycie polityk\u0119 strategiczn\u0105 swego pa\u0144stwa, nie zostawiaj\u0105c \u015blad\u00f3w: wyci\u0105ga kasztany z ognia cudzymi r\u0119kami. Historycy do dzi\u015b nie s\u0105 pewni, jak\u0105 rol\u0119 w pogromie kieleckim przed pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioma laty odegra\u0142 pu\u0142kownik NKWD Szpilewoj. Wiadomo, \u017ce z tego pogromu Polska wci\u0105\u017c jeszcze si\u0119 t\u0142umaczy. FSB jest sprawn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105, za\u015b obecna doktryna strategiczna Rosji k\u0142adzie du\u017cy nacisk na niedopuszczenie do rozszerzenia NATO na Wsch\u00f3d. Nie trzeba by\u0107 m\u0119drcem, by wiedzie\u0107, \u017ce w Polsce — a tym bardziej na Ukrainie — istnieje agentura rosyjska. Jest to oczywisto\u015b\u0107, nie dotycz\u0105ca jednak nikogo spo\u015br\u00f3d moich rozm\u00f3wc\u00f3w w tym reporta\u017cu. Budzona jest do \u017cycia, gdy zachodzi potrzeba. Z punktu widzenia Rosji, taka potrzeba zachodzi obecnie.<\/p>\n
W grudniu zbior\u0105 si\u0119 w Brukseli ministrowie spraw zagranicznych NATO, aby podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 m. in. w sprawie przyj\u0119cia Polski do Sojuszu. Wbrew polskim nadziejom, wbrew ostatnim zapewnieniom prezydenta Clintona, nie b\u0119dzie to \u0142atwa decyzja. Stanie si\u0119 za\u015b znacznie trudniejsza, je\u015bli w ci\u0105gu najbli\u017cszych miesi\u0119cy przydarzy\u0142by si\u0119 Polsce jaki\u015b pogrom. \u017byd\u00f3w zabrak\u0142o, lecz s\u0105 Ukrai\u0144cy. Ukrai\u0144cy odpowiedzieliby wet za wet i mo\u017ce w\u00f3wczas uda\u0142oby si\u0119 Polsk\u0119 sk\u0142\u00f3ci\u0107 z Ukrain\u0105. Chyba w\u0142a\u015bnie w tym celu podgrzewana jest atmosfera w Przemyskiem i w tym kierunku — nie wiedz\u0105c, co czyni\u0105 — zmierzaj\u0105 gor\u0105ce g\u0142owy po obu stronach. Tu ka\u017cdy incydent mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 skutecznym zapalnikiem: zburzenie pomnika UPA, zagini\u0119cie polskiego ksi\u0119dza, ukamienowanie ukrai\u0144skiego dziecka. Byleby zacz\u0105\u0107, reszta dokona si\u0119 sama.<\/p>\n
Je\u015bli Urz\u0105d Ochrony Pa\u0144stwa pozbiera\u0142 si\u0119 ju\u017c po swej wojnie na g\u00f3rze, niech\u017ce wzmocni sw\u0105 obecno\u015b\u0107 i zaostrzy uwag\u0119 w wojew\u00f3dztwie przemyskim, bo w ci\u0105gu najbli\u017cszych miesi\u0119cy mo\u017ce tam przydarzy\u0107 si\u0119 co\u015b niedobrego.<\/p>\n
Jerzy Jastrz\u0119bowski<\/b><\/p>\n
————–<\/b><\/p>\n
PS Naukowiec, badaj\u0105cy stosunki ukrai\u0144sko-polskie po drugiej stronie granicy m\u00f3wi mi, \u017ce sytuacja we Lwowie od pewnego czasu jest lustrzanym odbiciem tego, co dzieje si\u0119 w Przemy\u015blu. Tam grupa ukrai\u0144skich hurrapatriot\u00f3w doprowadzi\u0142a do zaognienia stosunk\u00f3w z polsk\u0105 mniejszo\u015bci\u0105. Badacz twierdzi, \u017ce najbardziej antypolscy dzia\u0142acze tej ukrai\u0144skiej grupy maj\u0105 niezwykle wyraziste \u017cyciorysy typu sowieckiego. (J. J. )<\/b><\/p>\n
Jerzy Jastrz\u0119bowski<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W stosunkach mi\u0119dzy Warszaw\u0105 i Kijowem Przemy\u015bl jest po prostu nie po drodze W\u0119ze\u0142 przemyski Koniec czerwca. Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma przemawia w Warszawie na sesji Zgromadzenia Narodowego. M\u00f3wi, \u017ce Ukrai\u0144cy nigdy nie zapomn\u0105, \u017ce Polacy jako pierwsi w 1991 roku uznali niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy. Stosunki polskoukrai\u0144skie s\u0105 znakomite. Kuczma m\u00f3wi, \u017ce Polska s\u0142u\u017cy Ukrainie przyk\u0142adem […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71\/revisions\/72"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}