![\"\"](\"http:\/\/grafik.rp.pl\/g4a\/284201,39206,9.jpg\")
\u017ar\u00f3d\u0142o: Nieznane<\/p><\/div>\n
Aleksander Mazaraki, rocznik 1887, ziemianin, ochotnik 1. pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w krechowieckich w 1920 roku. Fot. archiwum autora<\/p>\n
Wilfrid Thesiger, rocznik 1910, podr\u00f3\u017cnik, \u017co\u0142nierz, pisarz i chyba nie tylko… Fot. archiwum autora<\/p>\n
JERZY JASTRZ\u0118BOWSKI<\/p>\n
Poni\u017csza historia dw\u00f3ch rod\u00f3w szlacheckich spisana jest nieudolnie: przypadkowy pocz\u0105tek, brak ko\u0144ca, wiele pyta\u0144, brak odpowiedzi. Mimo brak\u00f3w, daje wgl\u0105d w \u015bwiat, kt\u00f3ry przemin\u0105\u0142 – po polskiej i po brytyjskiej stronie.<\/p>\n
<\/b>Pod koniec okresu Gierka m\u00f3j „chrzestny” wzi\u0105\u0142 mnie w odwiedziny do bardzo starego znajomego. Aleksander Mazaraki, rocznik 1887, by\u0142 „bezetem”, by\u0142ym w\u0142a\u015bcicielem maj\u0105tk\u00f3w – \u017belaznej pod Skierniewicami i \u017beromina pod \u0141odzi\u0105. W nowszych czasach zajmowa\u0142 pok\u00f3j na pi\u0119trze odrapanej oficyny przy warszawskiej ulicy Ho\u017cej, na zapleczu Lecznicy Ministerstwa Zdrowia.<\/p>\n \u017ar\u00f3d\u0142o: Nieznane<\/p><\/div>\n Pan Mazaraki da\u0142 mi do przejrzenia tek\u0119 ze starymi papierami, po czym panowie usiedli do rozmowy w przeciwleg\u0142ym k\u0105cie. Ojciec „chrzestnego”, W\u0142adys\u0142aw Kope\u0107 senior, by\u0142 niegdy\u015b administratorem d\u00f3br Kossak\u00f3w i Szczuckich na Wo\u0142yniu, za\u015b po rewolucji – administratorem maj\u0105tku Mazarakich w \u017belaznej. Panowie mieli wsp\u00f3lne tematy. Przegl\u0105da\u0142em papiery, pocz\u0105tkowo oboj\u0119tnie, p\u00f3\u017aniej ze zadziwieniem: by\u0142y to kopie raport\u00f3w polskiego oficera \u0142\u0105cznikowego przy misji japo\u0144skiej na froncie bolszewickim w 1920 roku. Japo\u0144czycy \u015bledzili przebieg walk, polski oficer \u015bledzi\u0142 zainteresowania Japo\u0144czyk\u00f3w. Nazywa\u0142 si\u0119 Aleksander Mazaraki.<\/p>\n Do mych uszu dobieg\u0142o nagle jakie\u015b niemieckie nazwisko, bodaj\u017ce Danziger oraz s\u0142owa „dobry oficer przez niego zgin\u0105\u0142”. Ton wskazywa\u0142 na blisk\u0105 osob\u0119.<\/p>\n Wychodz\u0105c z wypo\u017cyczon\u0105 tek\u0105 papier\u00f3w pod pach\u0105, spyta\u0142em „chrzestnego”, o kogo chodzi\u0142o. Nie dowiedzia\u0142em si\u0119. W\u0142adys\u0142aw Kope\u0107 junior, w swoim czasie oficer AK, pseudo „\u017bortajewski”, nigdy nie m\u00f3wi\u0142 o delikatnych aspektach swej wojskowej dzia\u0142alno\u015bci. W og\u00f3le ma\u0142o m\u00f3wi\u0142.<\/p>\n Gdy nazajutrz oddawa\u0142em papiery, pan Mazaraki wyja\u015bni\u0142, i\u017c oficerem \u0142\u0105cznikowym by\u0142 jego stryjeczny brat, r\u00f3wnie\u017c Aleksander, za\u015b raporty przypl\u0105ta\u0142y si\u0119 u niego przez zbieg okoliczno\u015bci. Dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 studiowa\u0142 na uniwersytetach w Bonn i Cambridge.<\/p>\n – Za p\u00f3\u017anego Gomu\u0142ki Cambridge zaprosi\u0142 mnie na zjazd wychowank\u00f3w. Wyobra\u017ca pan sobie starego bezeta dostaj\u0105cego w PRL-u paszport do Cambridge? Odpowiedzia\u0142em w li\u015bcie, i\u017c brak stroju wieczorowego nie jest jedyn\u0105 przyczyn\u0105, dla kt\u00f3rej nie mog\u0119 przyjecha\u0107.<\/p>\n Stary pan bardzo ju\u017c \u017ale widzia\u0142, lecz umys\u0142 mia\u0142 bystry. Spyta\u0142em o Danzigera. Zdziwi\u0142 si\u0119. W \u017cyciu nie s\u0142ysza\u0142 takiego nazwiska. Jaka\u015b pomy\u0142ka. Nie chcia\u0142em naciska\u0107.<\/p>\n Blisko dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej, tytu\u0142 w londy\u0144skim tygodniku „The Economist” z 26 lipca 1997 roku: „Ostatnia podr\u00f3\u017c ostatniego wielkiego podr\u00f3\u017cnika. Wielki bia\u0142y cz\u0142owiek Afryki w kolejce do domu starc\u00f3w. \u010cEconomist\u00c7 rozmawia z sir Wilfridem Thesigerem”. Od razu wiedzia\u0142em: Thesiger – to w\u0142a\u015bnie nazwisko s\u0142ysza\u0142em podczas \u00f3wczesnej rozmowy, to nie by\u0142 \u017caden Danziger. Niestety, Aleksander Mazaraki i W\u0142adys\u0142aw Kope\u0107 ju\u017c nie \u017cyli.<\/p>\n R\u00f3d Thesiger\u00f3w<\/b><\/p>\n <\/b>Sir Wilfrid Patrick Thesiger, urodzony w Addis Abebie (do dzi\u015b u\u017cywa wy\u0142\u0105cznie nazwy Abisynia w miejsce Etiopii), jest angielskim odpowiednikiem naszego Arkadego Fiedlera: podr\u00f3\u017cnikiem, autorem ksi\u0105\u017cek i chyba jeszcze czym\u015b w dodatku. Mia\u0142 bujne dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107. Ojciec pracowa\u0142 w brytyjskiej s\u0142u\u017cbie konsularnej i z regu\u0142y pojawia\u0142 si\u0119 tam, gdzie mia\u0142a wkr\u00f3tce wybuchn\u0105\u0107 wojna lub rewolucja: w Belgradzie, Gomie (Kongo), Sankt Petersburgu. Zbieg okoliczno\u015bci.<\/p>\n Szczeg\u00f3lny to by\u0142 r\u00f3d. Pierwszy Thesiger wyemigrowa\u0142 z Saksonii do Anglii w pocz\u0105tkach XVIII wieku. Ju\u017c w sto lat p\u00f3\u017aniej pomnikowe wydawnictwo Burke’s Peerage and Baronetage (ksi\u0119ga herbowa szlachty brytyjskiej) zalicza Thesiger\u00f3w do arystokracji. Niezwykle szybki awans. Jeden z przodk\u00f3w podr\u00f3\u017cnika by\u0142 adiutantem admira\u0142a Nelsona. Dziadek, genera\u0142 Frederic Augustus, drugi baron Chelmsford, by\u0142 adiutantem kr\u00f3lowej Wiktorii i g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cym korpusu brytyjskiego w po\u0142udniowej Afryce. Stryj, Frederic John Napier, pierwszy wicehrabia Chelmsford, by\u0142 przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 gubernatorem Queenslandu w Australii, w latach 1916-1921 wicekr\u00f3lem Indii, za\u015b w 1924 r. pierwszym lordem admiralicji, po Winstonie Churchillu.<\/p>\n W dobr\u0105 rodzin\u0119 wrodzi\u0142 si\u0119 Wilfrid Patrick w 1910 roku. Lecz ojciec odumar\u0142 go w dziewi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, nie pozostawiaj\u0105c wi\u0119kszego maj\u0105tku. Mimo to m\u0142odzieniec uko\u0144czy\u0142 Eton i Magdalen College w Oxfordzie, po czym odby\u0142 seri\u0119 ciekawych podr\u00f3\u017cy po Abisynii, Kenii, Sudanie, Arabii i Iraku. Wszystkie p\u00f3\u017aniej opisa\u0142 w ksi\u0105\u017ckach, z kt\u00f3rych niezwykle godn\u0105 uwagi jest autobiografia „The Life of My Choice” (\u017bycie, jakie sobie wybra\u0142em), wydana w Londynie (Collins, 1987 r.).<\/p>\n Szukaj\u0105c \u0142\u0105cznika mi\u0119dzy rodami Thesiger\u00f3w i Mazarakich (o polskim rodzie za chwil\u0119), przestudiowa\u0142em t\u0119 autobiografi\u0119 dok\u0142adnie. Uderzaj\u0105cy w przebiegu jego niezwyk\u0142ych podr\u00f3\u017cy by\u0142 brak k\u0142opot\u00f3w finansowych: trzeba by\u0142o kupi\u0107 nowe stado wielb\u0142\u0105d\u00f3w lub nowy zaprz\u0119g mu\u0142\u00f3w lub wynaj\u0105\u0107 nowego przewodnika – Wilfrid Thesiger p\u0142aci\u0142 got\u00f3wk\u0105 i jecha\u0142 dalej. Jedna tylko instytucja w posiad\u0142o\u015bciach brytyjskich mia\u0142a zawsze do dyspozycji tyle pieni\u0119dzy, ile w danej chwili potrzebowa\u0142a. Rudyard Kipling pisa\u0142 o tym.<\/p>\n Z \u017cyciorysu zawodowego sir Wilfrida (II wojna w oddzia\u0142ach S.A.S. – Special Air Service, czyli „specnaz”, w Sudanie i po\u0142udniowej Libii) nie wynika\u0142 jednak jakikolwiek kontakt pisarza, podr\u00f3\u017cnika i arabisty Thesigera z jakimikolwiek polskimi oficerami.<\/p>\n W rozmowie w „The Economist” przebija podziw reportera dla pot\u0119\u017cnej postury d\u017centelmena starej daty, o nosie z\u0142amanym w walce bokserskiej w czasach uniwersyteckich i o szeroko rozstawionych „jastrz\u0119bich oczach”. Znajduj\u0119 delikatne napomkni\u0119cie o jego sk\u0142onno\u015bci do ch\u0142opc\u00f3w wszelkich ras, lecz ani s\u0142owa o kontaktach z wywiadem.<\/p>\n Grzebi\u0119 g\u0142\u0119biej w rodzinie Thesiger\u00f3w. Sir Wilfrid mia\u0142 trzech braci. Wszyscy, jak on, uko\u0144czyli Eton i Oxford. Dermot zgin\u0105\u0142 w wojnie, Roderick s\u0142u\u017cy\u0142 w spadochroniarzach, trzykrotnie ranny, wzi\u0119ty przez Niemc\u00f3w do niewoli pod Arnhem. Brat trzeci, Brian, r\u00f3wnie\u017c wojskowy… Brian zmieni\u0142 nazwisko z Thesigera na Doughty-Wylie, po swym ojcu chrzestnym, pu\u0142kowniku piechoty, poleg\u0142ym w walkach na p\u00f3\u0142wyspie Gallipoli w 1915 roku. Niby wszystko w porz\u0105dku, ka\u017cdy ma prawo zmieni\u0107 nazwisko, lecz w\u015br\u00f3d angielskiej arystokracji taki przypadek by\u0142by nies\u0142ychanie rzadki. Id\u0119 wi\u0119c tym tropem. Mo\u017ce oficer Brian Doughty-Wylie, urodzony w 1911 roku, jeszcze \u017cyje?<\/p>\n K\u0142opoty z rodem Thesiger\u00f3w<\/b><\/p>\n <\/b>Zwracam si\u0119 do znajomego w Londynie, kt\u00f3ry zwykle szybko ustala, kto, co i dlaczego. Tym razem – cisza. Po moim drugim faxie, nadchodzi pytanie: dla kogo i po co ci ta informacja?<\/p>\n W Internecie znajduj\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 telefoniczn\u0105 Londynu: Briana Doughty-Wylie w niej nie ma, natomiast jest Wilfrid Thesiger, dzielnica Chelsea, ulica Tite nr 15. Kolega, Anglik i by\u0142y oficer Armii Renu, spogl\u0105da przez rami\u0119: dobry adres, sam chcia\u0142bym tam mieszka\u0107.<\/p>\n Zamiast Thesigera, pod dobrym adresem podnosi s\u0142uchawk\u0119 pan, wytworn\u0105 angielszczyzn\u0105 informuj\u0105cy mnie, i\u017c jest przyjacielem i biografem sir Wilfrida, kt\u00f3ry przebywa w domu opieki poza Londynem i nie jest dost\u0119pny dla czytelnik\u00f3w. Przedstawiam si\u0119 jako dziennikarz, z moim przera\u017aliwie polskim nazwiskiem. Alexander Maitland \u0142agodnieje i rozmawiamy o \u017cyciu podr\u00f3\u017cnika. Pytam, czy \u017cyje jego m\u0142odszy brat Brian? Nie \u017cyje. Kiedy umar\u0142? W 1979 r., ale po co panu ta informacja? G\u0142os nagle staje si\u0119 osch\u0142y i czujny. Gdy zaczynam t\u0142umaczy\u0107, o co mi chodzi, m\u00f3wi, abym sam porozmawia\u0142 z sir Wilfridem i podaje mi jego telefon na wsi. Dzwoni\u0119: zdumiona staruszka odpowiada, \u017ce w \u017cyciu nie s\u0142ysza\u0142a takiego nazwiska. Anglicy podali mi czarn\u0105 polewk\u0119.<\/p>\n Przekopuj\u0119 si\u0119 wi\u0119c ju\u017c ca\u0142kiem serio, id\u0105c wstecz, przez Burke’a roczniki brytyjskiej szlachty i wreszcie w wydaniu z 1961 r. znajduj\u0119: Brian Thesiger, zmieni\u0142 nazwisko na Doughty-Wylie, \u017conaty z Dian\u0105, jedyn\u0105 c\u00f3rk\u0105 majora Vere de Hoghton (r\u00f3d notowany w herbarzach od 1204 roku, prawdopodobnie pochodz\u0105cy od jednego z norma\u0144skich rycerzy Wilhelma Zdobywcy, przy nich nasz Spytko z Melsztyna by\u0142by nuworyszem), pu\u0142kownik wywiadu wojskowego, szef dzia\u0142a\u0144 wywiadowczych, m.in. w operacji sueskiej 1956 roku.<\/p>\n Nowe roczniki ju\u017c tych wiadomo\u015bci nie podaj\u0105, natomiast podaj\u0105 dat\u0119 \u015bmierci: 1982. Czy\u017cby wi\u0119c nie 1979 rok? Kto\u015b mnie tu zwodzi. Przypominam sobie: warszawska rozmowa mojego chrzestnego ojca z Aleksandrem Mazarakim mia\u0142a miejsce w\u0142a\u015bnie w 1979 roku. Zbieg okoliczno\u015bci?<\/p>\n Przekopuj\u0119 si\u0119 przez nazwiska i \u017cyciorysy szlachty brytyjskiej ko\u0144cowego okresu imperium i wci\u0105\u017c natykam si\u0119 na kariery wojskowe b\u0105d\u017a wywiadowcze. Nawet elita literacka, Graham Greene, Somerset Maugham, Evelyn Waugh i Ian Fleming, mia\u0142a powi\u0105zania z MI6. W „Autobiografii na cztery r\u0119ce” Jerzy Giedroyc wspomina wsp\u00f3lne \u015bniadania z potomkiem s\u0142ynnej angielskiej literackiej dynastii Herbert\u00f3w, Auberonem, pod\u00f3wczas redaktorem katolickiego pisma „The Tablet”. Ciekaw jestem, czy „ksi\u0105\u017c\u0119” wiedzia\u0142, z kim si\u0119 zadaje? My\u015bl\u0119, \u017ce jednak wiedzia\u0142.<\/p>\n Angielski kolega m\u00f3wi: to znana sprawa, dwie\u015bcie skoligaconych ze sob\u0105 rod\u00f3w zabezpiecza\u0142o imperium na zewn\u0105trz, prowadz\u0105c wywiad, dyplomacj\u0119, dowodz\u0105c wojskami w koloniach. Czy u was w Polsce by\u0142o inaczej?<\/p>\n Wywiad polski, wywiad brytyjski<\/b><\/p>\n <\/b>By\u0142o inaczej, m\u00f3wi\u0119, nie tylko nie mieli\u015bmy kolonii, nie mieli\u015bmy pa\u0144stwa. Lecz jednak co\u015b mnie tkn\u0119\u0142o. Przejrza\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 Andrzeja Pep\u0142o\u0144skiego „Wywiad w wojnie polsko-bolszewickiej, 1919-1920” („Plus Minus” zamie\u015bci\u0142 jej om\u00f3wienie pi\u00f3ra Tomasza Sta\u0144czyka w „Rz” z 21.XII.1996). Wynotowa\u0142em pierwsze z brzegu nazwiska polskich oficer\u00f3w b\u0105d\u017a znanych osobisto\u015bci, w latach I wojny, okresowo wykonuj\u0105cych zadania wywiadowcze: J\u00f3zef Pi\u0142sudski, W\u0142adys\u0142aw Sikorski oraz w porz\u0105dku alfabetycznym – Ignacy Boerner, Stanis\u0142aw Dygat, Witold Jodko-Narkiewicz, Henryk J\u00f3zewski, Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz, Adam Koc, Julian Kulski, Leopold Lis-Kula, Ignacy Matuszewski, Bogus\u0142aw Miedzi\u0144ski, Walery S\u0142awek, Tadeusz Schaetzel, Kazimierz Sosnkowski, Boles\u0142aw Wieniawa-D\u0142ugoszowski, Tadeusz \u017buli\u0144ski, dziesi\u0105tki innych. Atutem Legion\u00f3w nie by\u0142a ich si\u0142a zbrojna – symbol wa\u017cny dla Polak\u00f3w – w skali wielomilionowego frontu z Rosj\u0105 ich obecno\u015b\u0107 by\u0142a dla Austriak\u00f3w ma\u0142o wa\u017cna. Podpisuj\u0105c rozkaz o utworzeniu polskich oddzia\u0142\u00f3w, genera\u0142 Conrad von Hoetzendorf liczy\u0142 na polsk\u0105 siatk\u0119 wywiadowcz\u0105 w Kongres\u00f3wce. Nie zawi\u00f3d\u0142 si\u0119. Miast skoligaconej arystokracji, rodziny inteligenckie, g\u0142\u00f3wnie – lecz nie tylko – spo\u015br\u00f3d dawnej drobnej szlachty, dostarcza\u0142y wiadomo\u015bci spoza frontu.<\/p>\n S\u0142ysz\u0105c o moich trudno\u015bciach w dochodzeniu sprawy, kolega Anglik radzi, abym napisa\u0142 do MI6, prosz\u0105c o udost\u0119pnienie teczki pu\u0142kownika z uwagi na up\u0142yw ponad 50 lat od wydarze\u0144. Nast\u0119pnie wybucha \u015bmiechem. Znam pow\u00f3d.<\/p>\n Brytyjski wywiad miewa\u0142 fatalne wpadki. Nie doceni\u0142 znaczenia rewolucji bolszewickiej, wysy\u0142aj\u0105c do Moskwy hochsztaplera z Odessy, kt\u00f3ry przeszed\u0142 do historii jako Sidney Reilly i zosta\u0142 rozszyfrowany i zlikwidowany przez naszego rodaka Feliksa. W latach 40. londy\u0144ska centrala zosta\u0142a spenetrowana przez podw\u00f3jnych agent\u00f3w NKGB (w wi\u0119kszo\u015bci syn\u00f3w „dobrych rod\u00f3w” brytyjskich), kt\u00f3rzy przyczynili si\u0119 do likwidacji wielu – do dzi\u015b nie wiemy, jak wielu – informator\u00f3w MI6 w ZSRR i w Polsce. Natomiast sztuk\u0119 utajniania archiwali\u00f3w MI6 opanowa\u0142o do perfekcji. Autorzy, kt\u00f3rzy twierdz\u0105 – nieraz na stronach „Plusa Minusa” – i\u017c wiedz\u0105, co pozostaje w brytyjskich archiwach, co za\u015b zosta\u0142o zniszczone (np. dokumentacja Drugiego Oddzia\u0142u Sztabu Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie), powinni zerkn\u0105\u0107 w lustro i roze\u015bmia\u0107 si\u0119. Zniszczone dokumenty? By\u0107 mo\u017ce, lecz po przekopiowaniu odbitek fotograficznych na dyskietki. Nie udost\u0119pniono w ustawowym terminie 50 lat dokument\u00f3w o katastrofie w Gibraltarze? Nietrudno zgadn\u0105\u0107, dlaczego. Nast\u0119pny termin – rok 2017? W\u0105tpi\u0119.<\/p>\n Angielski kolega przypomina brytyjsk\u0105 operacj\u0119 dezinformacyjn\u0105 Mincemeat (Mielonka), za pomoc\u0105 kt\u00f3rej wywiad Marynarki Wojennej wprowadzi\u0142 Abwehr\u0119 w b\u0142\u0105d co do miejsca desantu alianckiego we W\u0142oszech. Przez 50 lat dziennikarze i historycy pr\u00f3bowali dociec, kim by\u0142 za \u017cycia umundurowany trup ze sztabowymi dokumentami, podrzucony przez brytyjsk\u0105 \u0142\u00f3d\u017a podwodn\u0105 u wybrze\u017ca Hiszpanii w maju 1943 roku. Dozorca cmentarza w miasteczku Huelva m\u00f3wi, \u017ce a\u017c do 1994 r. (ustawowe 50 lat?), w ka\u017cd\u0105 rocznic\u0119 poch\u00f3wku, znajdowa\u0142 czerwony go\u017adzik na p\u0142ycie grobowej z fa\u0142szywym nazwiskiem „Major William Martin”. Nigdy nie zasta\u0142 nikogo przy grobie. Kilka lat temu urz\u0119dnik londy\u0144skiego magistratu natrafi\u0142 na dokument: w maju 1943 r. Walijczyk Glyndwr Michael, pracownik magazyn\u00f3w miejskich, pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, za\u015b cia\u0142o znik\u0142o, zanim policja zjawi\u0142a si\u0119 na miejscu.<\/p>\n Dziennikarze prosili o potwierdzenie, czy istotnie Glyndwr Michael swym martwym cia\u0142em uratowa\u0142 \u017cycie 25 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy alianckich. Dow\u00f3dztwo wywiadu odm\u00f3wi\u0142o odpowiedzi, mimo up\u0142ywu ustawowych 50 lat. W tym szale\u0144stwie jest metoda.<\/p>\n Zostawiam na razie spraw\u0119 pu\u0142kownika Thesigera, alias Doughty-Wylie, zwracam si\u0119 ku rodowi Mazarakich. Szczeg\u00f3lny to r\u00f3d.<\/p>\n R\u00f3d Mazarakich<\/b><\/p>\n <\/b>Czytam legend\u0119 rodzinn\u0105, spisan\u0105 przed wojn\u0105 przez Boles\u0142awa Podhorskiego, brata genera\u0142a Zygmunta Zazy-Podhorskiego, dow\u00f3dcy 1 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w w 1921 roku. Wed\u0142ug niej (p. Mieczys\u0142aw Mazaraki z Chrzanowa zna inn\u0105, w\u0142osk\u0105 wersj\u0119 owej legendy), r\u00f3d pochodzi z p\u00f3\u0142nocnej Grecji i ma siln\u0105 domieszk\u0119 alba\u0144sk\u0105. Protoplast\u0105 mia\u0142 by\u0107 w\u00f3dz klanu Mazara, kt\u00f3ry w XIV w. za\u0142o\u017cy\u0142 w Epirze do dzi\u015b istniej\u0105ce miasto Mazaraka. Nap\u00f3r Turk\u00f3w ottoma\u0144skich spowodowa\u0142, i\u017c cz\u0119\u015b\u0107 potomk\u00f3w szuka\u0142a schronienia w krajach o\u015bciennych. Pod koniec XVI stulecia Kristodul (Krzysztof) Mazaraki przyby\u0142 z Wo\u0142oszy do podolskiego miasta Bar. Jak twierdzi ksi\u0119ga handlowa Kongregacji \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca we Lwowie, pod koniec \u017cycia uchodzi\u0142 za najbogatszego kupca na Rusi. Zgon zanotowano w roku 1616.<\/p>\n Jego wnukowie byli ju\u017c ca\u0142kowicie spolonizowani. Musieli dobrze zas\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 Rzeczypospolitej w czasie wojen szwedzkich, moskiewskich i wo\u0142oskich po\u0142owy stulecia, skoro w 1658 r. Sejm uszlachci\u0142 rodzin\u0119, nadaj\u0105c jej herb Newlin. Aleksander, namiestnik chor\u0105gwi husarskiej, pad\u0142 pod Wiedniem 12 wrze\u015bnia 1683 roku. Jan Nepomucen by\u0142 konfederatem barskim, p\u00f3\u017aniej uczestnikiem kampanii napoleo\u0144skiej w stopniu kapitana. W powstaniu listopadowym walczy\u0142o a\u017c czterech Mazarakich: Leopold, Julian, Franciszek i Wincenty.<\/p>\n Ma\u0142e mieszkanie w oficynie przy ul. Z\u0142otej w Warszawie. Pani Krystyna podaje herbat\u0119 w starej porcelanie, na \u015bcianie portrety sprzed dwustu lat. Antoni Jerzy Mazaraki, rocznik 1929, syn pana Aleksandra, przedstawionego na wst\u0119pie, wyci\u0105ga stare dokumenty, fotografie.<\/p>\n – W dwudziestym roku, w \u017belaznej, ojciec zwerbowa\u0142 i wyposa\u017cy\u0142 ochotniczy szwadron kawalerii, z kt\u00f3rym do\u0142\u0105czy\u0142 – jako szeregowy u\u0142an – w sierpniu tego\u017c roku do 1 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Krechowieckich. R\u00f3wnie\u017c jego stryjeczny brat, Ole\u015b, zosta\u0142 w\u00f3wczas zmobilizowany do tego\u017c pu\u0142ku.<\/p>\n Pytam, czy po „Olesiu” pozosta\u0142a teka wcze\u015bniejszych raport\u00f3w \u0142\u0105cznikowego oficera przy misji japo\u0144skiej. Nie, pan Antoni \u017cadnych raport\u00f3w na oczy nie widzia\u0142. A\u017c dziwne, \u017ce ojciec inaczej si\u0119 nimi rozporz\u0105dzi\u0142. Zbieg okoliczno\u015bci.<\/p>\n Czy pozosta\u0142y jakie\u015b dokumenty po „Olesiu”? Gospodarz zastanawia si\u0119 przez chwil\u0119, wreszcie wyci\u0105ga star\u0105 legitymacj\u0119 ze zdj\u0119ciem m\u0142odego oficera: „Legitymacja No 490. Posiadacz niniejszej, porucznik Mazaraki Aleksander, jest oficerem W. P. z Oddzia\u0142u Drugiego Nacz. Dow. W. P. Warszawa, d. 5 marca 1920 r. (podpis nieczytelny) Szef Oddzia\u0142u V”.<\/p>\n Rekonstruuj\u0119 wydarzenia: znawca j\u0119zyka japo\u0144skiego, Aleksander Mazaraki, zosta\u0142 przydzielony do japo\u0144skiej misji \u0142\u0105cznikowej, aby pilnowa\u0107 Japo\u0144czyk\u00f3w. Przeby\u0142 z nimi drog\u0119 z Wo\u0142ynia a\u017c do Kijowa, p\u00f3\u017aniej w odwrocie. W lipcu owego roku Japo\u0144czycy opu\u015bcili stracon\u0105 – jak uwa\u017cali – Polsk\u0119, wyje\u017cd\u017caj\u0105c do Berlina. Sytuacja na wschodnim froncie by\u0142a tak straszna (Lw\u00f3w i Zamo\u015b\u0107 zagro\u017cone, Tuchaczewski pod Mi\u0144skiem Mazowieckim, Gaj pod P\u0142ockiem), i\u017c nawet oficer\u00f3w wywiadu rzucono na front. Porucznik zgin\u0105\u0142 w swej pierwszej bitwie z konnic\u0105 Siemiona Budionnego, 30 lipca 1920 r. pod Beresteczkiem.<\/p>\n Mam wi\u0119c mojego Mazarakiego, oficera wywiadu, lecz nie o niego przecie\u017c mi chodzi. On nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 partnerem \u017cadnego z Thesiger\u00f3w: r\u00f3\u017cnica pokolenia. Marudz\u0119 z panem Antonim, przekopuj\u0119 si\u0119 przez rodzinne kroniki i dokumenty, wreszcie widz\u0119 kolumn\u0119 nazwisk: po lewej – dziesi\u0119\u0107 pokole\u0144 m\u0119\u017cczyzn rodu Mazarakich, po prawej – ich ma\u0142\u017conki, nazwiska panie\u0144skie, daty urodzin i \u015bmierci. Matka mojego gospodarza, a \u017cona Aleksandra, widz\u0119 – Maria de domo Pilecka. Pytam, czy s\u0142ysza\u0142 o rotmistrzu Witoldzie Pileckim?<\/p>\n Ach, Wicio, Wicio – roz\u0107wierka\u0142 si\u0119 nagle gospodarz. To przecie\u017c najbli\u017csza rodzina, bardzo dobry oficer i czaruj\u0105cy cz\u0142owiek. Cz\u0119sto przyje\u017cd\u017ca\u0142 do maj\u0105tk\u00f3w mojego ojca przed wojn\u0105, lubi\u0142 je\u017adzi\u0107 konno. Pan wie, jak straszn\u0105 \u015bmierci\u0105 zgin\u0105\u0142?<\/p>\n Wiem, panie Antoni, wiem. W tym momencie wiem r\u00f3wnie\u017c, i\u017c musia\u0142 zna\u0107 W\u0142adys\u0142awa Kopcia i mojego rodzonego ojca. Obaj cz\u0119sto bywali w \u017belaznej, obaj lubili je\u017adzi\u0107 konno.<\/p>\n By\u0142\u017ceby wi\u0119c rotmistrz Witold Pilecki, bohaterski i tragiczny oficer wywiadu AK, zakatowany przez UB po wojnie, „Mazarakim”, kt\u00f3rego szukam? By\u0142\u017ceby pu\u0142kownik Brian Doughty-Wylie „moim Thesigerem”? Maj\u0105c tak w\u0105t\u0142e poszlaki, udowodni\u0107 to m\u00f3g\u0142bym jedynie, zagl\u0105daj\u0105c do teczki osobowej pu\u0142kownika. Pr\u00f3\u017cna nadzieja.<\/p>\n Ludzkie losy<\/b><\/p>\n <\/b>To w du\u017cej mierze niekontrolowane ruchy miliard\u00f3w cz\u0105stek Browna. Gdy poddane kontroli masy cz\u0105stek zderzaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, \u0142una zalewa \u015bwiat. W opisanym przypadku, zderzenie – je\u015bli w og\u00f3le by\u0142o – niewiele znaczy\u0142o w wymiarze historii. Dla jednej z cz\u0105stek sko\u0144czy\u0142o si\u0119 tragicznie. Wszystko, czego by\u0142em mimowolnym \u015bwiadkiem, to gasn\u0105ce odbicie dalekiego rozb\u0142ysku, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 poza moim czasem, poza moim horyzontem. Czy pami\u0119\u0107 ludzkiego losu mo\u017cna przed\u0142u\u017cy\u0107?<\/p>\n Przechodz\u0105c Alej\u0105 Zas\u0142u\u017conych na warszawskich Pow\u0105zkach zatrzyma\u0142em si\u0119 nad grobem wielkiego aktora, Kazimierza Opali\u0144skiego. Na p\u0142ycie – jego wiersz z 1916 roku:<\/p>\n Wyszed\u0142em z Boga otch\u0142ani Nico\u015bci i oto w nico\u015b\u0107 d\u0105\u017c\u0119… Dlatego jestem! I jestem tej nico\u015bci \u015amiesznym gestem, niczem! Lecz jestem wiecznym zniczem, Kt\u00f3ry p\u0142onie w Wszechbycie, Jestem wieczne \u017cycie, Kt\u00f3re nie mia\u0142o pocz\u0105tku ni ko\u0144ca…<\/p>\n Nie dojd\u0119 sprawy, co wydarzy\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy kt\u00f3rym\u015b z Mazarakich i kt\u00f3rym\u015b z Thesiger\u00f3w. I niech ju\u017c tak pozostanie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" LOSY Mazaraki i Thesiger Aleksander Mazaraki, rocznik 1887, ziemianin, ochotnik 1. pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w krechowieckich w 1920 roku. Fot. archiwum autora Wilfrid Thesiger, rocznik 1910, podr\u00f3\u017cnik, \u017co\u0142nierz, pisarz i chyba nie tylko… Fot. archiwum autora JERZY JASTRZ\u0118BOWSKI Poni\u017csza historia dw\u00f3ch rod\u00f3w szlacheckich spisana jest nieudolnie: przypadkowy pocz\u0105tek, brak ko\u0144ca, wiele pyta\u0144, brak odpowiedzi. Mimo brak\u00f3w, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=94"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/94\/revisions\/95"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=94"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=94"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.jerzyjastrzebowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=94"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/grafik.rp.pl\/g4a\/284201,39205,9.jpg\")